Kunnen dieren verdriet voelen, net zoals mensen dat voelen?

In dit artikel:

Veel baasjes vragen zich af of hun huisdier verdriet voelt als ze weggaan. Gedragsbioloog Claudia Vinke (Universiteit Utrecht) legt uit dat het beantwoorden van die vraag lastig is omdat we al bij mensen moeite hebben om precies te definiëren wat verdriet is. Bij dieren kunnen we niet zomaar naar binnen kijken; we moeten het gedrag observeren en interpreteren — vaak door een menselijke bril.

Dieren hebben zeker emoties, maar of zij verdriet ervaren zoals mensen dat doen, is niet bewezen. Tranen bij dieren zijn over het algemeen puur functioneel: oogvocht beschermt tegen uitdroging, vuil en zout (zoals bij zeedieren). De emotionele link tussen tranen en verdriet die mensen kennen, is bij dieren niet aangetoond.

Wat wél voorkomt, is gedrag dat op somberheid lijkt. Langdurige blootstelling aan extreem negatieve omstandigheden kan leiden tot een passieve toestand — learned helplessness — die overeenkomsten heeft met menselijke depressie: apathie, veel slapen en geen plezier meer tonen. Vinke waarschuwt echter dat het onduidelijk is of dieren dat echt als “verdriet” ervaren of meer een mentale uit-stand innemen.

Voorafgaand aan zo’n passiviteit reageren dieren meestal actief op stress. Soortspecifiek gedrag: katten vluchten en verstoppen zich, honden zoeken steun of vertonen vlucht- of verdedigingsreacties, en konijnen trekken zich terug in hun hol. Bij honden speelt de sociale band een grote rol; zij kunnen gestrest raken als ze alleen worden gelaten en zijn gevoelig voor de emoties van hun eigenaar, maar dat betekent niet automatisch dat ze zelf verdrietig zijn.

Baasjes wordt aangeraden eerst de oorzaak van somber gedrag te achterhalen. Pijn of ongemak kan apathie veroorzaken; bij katten zijn pijnsignalen subtiel en vaak een reden voor verbergen. Ook kan gedrag aangeleerd zijn: een zielig voorkomen kan beloond worden met aandacht of lekkers. Raadpleeg bij twijfel de dierenarts en, bij gedragsproblemen zoals separatieangst, eventueel een gedragstherapeut.

Kort: observeer en zoek naar oorzaken in plaats van menselijke gevoelens te projecteren. Begrip van soortspecifiek gedrag en medische controle helpen om te bepalen wat een dier echt nodig heeft.