Kun je tekst beter lezen op papier dan op een scherm?

In dit artikel:

Per 1 juli stoppen twee grote uitgeverijen met het bezorgen van dagbladen op Vlieland en Schiermonnikoog, omdat bezorgtijden te lang en kosten te hoog worden — een concrete aanleiding om de vraag te stellen of papieren kranten nog toekomst hebben. Hoogleraar Marga Sikkema‑de Jong (Universiteit Leiden), gespecialiseerd in onderwijs en opvoeden in een digitale wereld, legt uit dat het antwoord afhangt van het leesdoel en de vormgeving van de digitale variant.

Een grote metastudie uit 2024 die 37 onderzoeken samenbracht, vindt geen eenduidig verschil tussen lezen op papier of scherm: beide vormen hebben voor‑ en nadelen en vullen elkaar aan. Tegelijk merken onderzoekers zoals onderwijspsycholoog Paul Kirschner dat papier soms leidt tot beter onthouden, vooral bij langere, complexe teksten. Volgens Sikkema‑de Jong speelt aandacht een centrale rol: papier helpt vaak de concentratie vast te houden, terwijl digitale apparaten meer verleidingen bieden om te klikken, te swipen of afgeleid te raken.

Voor jonge kinderen en beginnende lezers kan digitaal lezen juist voordelen hebben, mits de inhoud interactief en goed ontworpen is. Voorleesstemmen, animaties en oplichtende woorden kunnen kleuters en lezers in groep drie ondersteunen bij woordenschat en tekstbegrip — soms effectiever dan puur papier. Het scherm zelf is dus niet per se de meerwaarde, maar de extra functies die eraan gekoppeld worden.

Daarnaast beïnvloeden gewoontevorming en leescultuur de kwaliteit: wie gewend is aan papieren boeken leest langer en dieper, terwijl online lezen vaak een snellere, oppervlakkigere leesstijl bevordert. Ook de beleving telt: een papieren boek of krant biedt tastbare signalen, rustmomenten en sociale interacties (zoals samen voorlezen) die bijdragen aan ouder‑kindbinding en leesplezier.

Kortom: papier is niet per se achterhaald, maar de beste keuze hangt af van het doel, de ontwerpkwaliteit van digitale middelen en de context waarin gelezen wordt.