Is vapen nou beter dan roken? Longarts zet de feiten op een rij
In dit artikel:
Kinderlongarts Jolt Roukema (Radboudumc Nijmegen) waarschuwt dat vapen niet onschuldig is en noemt de ontwikkeling zelfs “een gezondheidsramp in slowmotion.” Hoewel e‑sigaretten geen tabak bevatten en in theorie een minder schadelijk alternatief voor roken zouden kunnen zijn, bevatten de vloeistoffen nicotine, smaakstoffen en allerlei andere chemicaliën die luchtwegen beschadigen. Bij verhitting komen bovendien zware metaaldeeltjes vrij die bij proefdieren in de hersenen zijn aangetroffen; cel- en DNA‑schade is al gemeten en veel restrisico’s op lange termijn zijn nog onbekend.
Praktisch gezien blijkt vapen vaak juist verslavender dan traditionele sigaretten. Wegwerpvapes kunnen volgens Roukema even veel nicotine bevatten als twee pakjes sigaretten, navulproducten zelfs veel meer; daardoor gebruiken mensen vaker en raken ze langdurig blootgesteld aan schadelijke stoffen. Jongeren zijn extra kwetsbaar omdat hun hersenen zich nog ontwikkelen, waardoor nicotineverslaving sneller ontstaat. Dat verklaart ook waarom marketing en verpakking sterk inspelen op 12‑ tot 16‑jarigen: verslaafde jongeren zijn voor fabrikanten een langdurige doelgroep.
Cijfers van het Trimbos Instituut (2023) tonen de omvang: van 12‑ tot 16‑jarigen heeft ongeveer een kwart ooit een vape geprobeerd, 14 procent gebruikte er in de laatste maand een en 4 procent vapet dagelijks. Onder MBO‑leerlingen (16‑18) zijn de percentages nog hoger: ongeveer de helft heeft ooit gebruikt en 8 procent gebruikte dagelijks. Nicotine geeft snelle, korte euforie (dopamine) waardoor de drang om opnieuw te vapen snel terugkeert; dat onderhoudt de verslaving en kan leiden tot slaapproblemen, verminderde schoolprestaties en meer stress- en stemmingsklachten.
Roukema benadrukt dat vapes geen effectief ingeburgerd stopmiddel voor rokers zijn en dat de tabaksindustrie profiteert zolang verslaving in stand blijft. De regulering laat te wensen over: er is onvoldoende controle op import en samenstelling, nieuwe verboden ingrediënten worden vaak vervangen door alternatieven, en politieke wil voor harde maatregelen ontbreekt regelmatig. Ook passieve blootstelling aan vape‑damp verdient aandacht; dieronderzoek en enkele menselijke vondsten suggereren dat omstanders stoffen uit damp kunnen opnemen.
Er is wel een preventieve aanpak: Roukema geeft voorlichting via het project “Vapen. Jouw keuze” en pleit vooral voor niet beginnen, omdat stoppen lastig is. Voor wie wil stoppen bestaat het RIVM‑erkende online programma wequit.nl, dat vergoed wordt vanuit de basisverzekering. Roukema ziet voorlichting over directe gevolgen (verslaving, slaap- en schoolproblemen, mentale klachten) als cruciaal om jongeren te bereiken en verdere verspreiding te remmen.