Is 'eenzijdige monogamie' pure vrouwenhaat, of kan het werken?
In dit artikel:
De nieuwste Louis Theroux-documentaire belicht een variant van relaties die in het Nederlands vaak als ‘eenzijdig monogaam’ wordt aangeduid: één partner moet trouw blijven terwijl de ander ook buiten de relatie vrijheden heeft. Deze constructie dook op in de manosfeer — een online netwerk van forums, kanalen en influencers die mannelijkheid en de positie van mannen centraal stellen — en wordt in de docu gekoppeld aan traditioneel vrouwonvriendelijke ideeën. In één geval (de interactie tussen influencer Myron Gaines en Angie) lijkt sprake van duidelijke ongelijkheid en machtsverschillen; het stel is later uit elkaar gegaan.
Sociaal psycholoog Tila Pronk (Tilburg University) nuanceert dat zo’n eenzijdige afspraak op zichzelf niet per se problematisch hoeft te zijn, mits twee belangrijke voorwaarden gelden: wederzijdse instemming en gelijkwaardigheid. Als partners bewust kiezen voor consensuele non-monogamie en open communiceren over grenzen, verwachtingen en afspraken, kan de vorm werkbaar zijn. Psychologisch gezien hangt de verbondenheid binnen een relatie af van drie factoren: tevredenheid, investeringen (zoals samenwonend leven, kinderen of gezamenlijke geschiedenis) en het bestaan van alternatieven. Het openstellen van een relatie vergroot het aantal alternatieven en kan daardoor loyaliteit en verbondenheid onder druk zetten — reden waarom intensieve communicatie bij niet-monogame afspraken cruciaal is. Pronk noemt ook voorbeelden waarin eenzijdige afspraken logisch kunnen zijn, bijvoorbeeld wanneer een partner aseksueel is en weinig behoefte heeft aan seks.
Tegelijk waarschuwt ze dat wanneer het model voortkomt uit ongelijkheid, dwang of stereotiepe rolverwachtingen, het eerder schadelijk is dan houdbaar. In de manosfeer komen die problematische ideeën veel voor: onderzoeken van De Groene Amsterdammer, Data School en Argos tonen aan dat Nederlandstalige ‘manfluencers’ regelmatig traditionele gendernormen promoten. Ongeveer 42 procent van onderzochte video’s behandelde gender, en in 12 procent werden expliciet normatieve uitspraken gedaan over hoe mannen en vrouwen zich zouden moeten gedragen. Zulke content krijgt vaak veel kijkers, deels doordat algoritmes hem versterken, waardoor de beweging niet meer een marginaal online fenomeen is maar doorwerkt in bredere online netwerken.
Kortom: eenzijdige monogamie kan onder strikte voorwaarden en gelijkwaardige, consensuele afspraken functioneren, maar wanneer die voorwaarden ontbreken is het doorgaans geen duurzame of gezonde relatievorm.