In dit middeleeuwse perkament zit het DNA van een eeuwenoude dierziekte

In dit artikel:

Een internationaal onderzoeksteam heeft DNA van het schapenpokkenvirus aangetroffen in middeleeuws perkament en in schapentanden uit de late bronstijd. De oudste sporen komen uit tanden die zijn gevonden in nederzettingen in het huidige Kazachstan en Rusland. De dieren leefden tussen ongeveer 1.900 en 1.100 voor Christus, waaruit blijkt dat het virus minstens 3.700 jaar geleden al onder schapen op de Euraziatische steppe voorkwam. De resultaten zijn gepubliceerd in Science Advances.

Voor het onderzoek analyseerden wetenschappers honderden monsters, waaronder materiaal uit de circa duizend jaar oude York Gospels en het Corpus Glossary. In meerdere manuscripten vonden ze DNA van het virus. Daarmee konden ze verschillende oude virusgenomen reconstrueren en vergelijken met moderne varianten. Beschadigingen in het DNA bevestigden dat het om eeuwenoud genetisch materiaal ging.

Het schapenpokkenvirus is zeer besmettelijk en kan vooral jonge schapen ernstig ziek maken of doden. Uitbraken verminderen bovendien de opbrengst van wol, melk en vlees en kunnen daardoor grote economische schade veroorzaken. De genetische vergelijking laat zien dat het virus gedurende lange tijd opvallend stabiel bleef. Sommige genen die bij moderne varianten niet meer actief zijn, waren ook in het oudste onderzochte materiaal al uitgeschakeld. Dat kan erop wijzen dat schapen zich relatief snel aan het virus hebben aangepast.

Perkament, gemaakt van dierenhuiden, blijkt zo niet alleen tekst en afbeeldingen te bewaren, maar ook informatie over historische dierziekten. Het virus-DNA werd soms gevonden op perkament van kalveren en geiten. Dat betekent niet noodzakelijk dat die dieren besmet waren: overdracht kan ook zijn ontstaan tijdens het verwerken, weken, maken of herstellen van de huiden.

Volgens de onderzoekers kunnen bibliotheken en archieven mogelijk nog veel meer dergelijke biologische sporen bevatten. Die geven inzicht in de ontwikkeling van het virus en kunnen helpen verklaren hoe het zich aan schapen heeft aangepast. Tegelijkertijd tonen ze aan dat middeleeuwse boeken naast culturele geschiedenis ook een verborgen verslag van vroegere epidemieën kunnen bewaren.