In de afgelopen decennia is er op Antarctica een hoeveelheid ijs gesmolten ter grootte van heel Europa

In dit artikel:

Antarctica en Groenland hebben sinds de jaren zeventig samen 11,3 biljoen ton ijs verloren. Dat volume staat gelijk aan een ijslaag van ongeveer 1,5 meter over heel Europa. Het tempo van het ijsverlies neemt bovendien duidelijk toe: na relatief stabiele perioden in de jaren zeventig, tachtig en negentig versnelde de afname sterk, vooral vanaf 2010.

Warme lucht is niet de belangrijkste oorzaak. Ongeveer vijf zesde van het verlies ontstaat doordat warmer oceaanwater de ijskappen aan de onderkant en randen aantast. Daardoor trekken gletsjers sneller richting zee. De Jakobshavn-gletsjer op Groenland verliest inmiddels ongeveer 50 meter per dag.

Het gesmolten ijs leverde sinds 1979 wereldwijd circa 3,1 centimeter zeespiegelstijging op, bovenop de stijging door andere klimaatfactoren. Volgens onderzoekers krijgen per extra centimeter zeespiegelstijging wereldwijd 2 tot 3 miljoen mensen meer te maken met minstens één overstroming per jaar. Vooral kustgebieden worden daardoor kwetsbaarder.

De nieuwe analyse combineerde gegevens uit 45 onderzoeken en metingen van 27 satellieten. Dankzij NASA-satellieten konden onderzoekers verder terugkijken dan in eerdere studies: voor Antarctica tot 1979 en voor Groenland tot 1972. De resultaten wijzen volgens de betrokken glaciologen duidelijk op een verband met klimaatverandering.

Een tijdelijke afzwakking van het verlies tussen 2020 en 2023 lijkt vooral door weersvariaties te zijn veroorzaakt. Na 2023 zette de versnelling weer door. Extra sneeuw in Oost-Antarctica compenseerde tijdelijk een deel van het verlies op de instabielere West-Antarctische ijskap.

Onderzoekers vrezen vooral dynamische processen, waarbij ijs plotseling versneld afbreekt. Die kunnen kantelpunten veroorzaken en de instabiliteit van ijskappen verder versterken. Bovendien kunnen de gevolgen van eerdere opwarming nog tientallen jaren doorgaan, zelfs als de wereldwijde opwarming wordt gestopt.