Ideale habitat voor industriële premières

In dit artikel:

Rond Delfzijl worden meerdere First-of-a-Kind-fabrieken (FOAKs) ontwikkeld: industriële demonstratiefabrieken waarin nieuwe technologieën voor het eerst op grote schaal worden toegepast. Avantium, BioBTX en Circtec kozen voor de regio vanwege het groene industriecluster, beschikbare grond en utilities en relatief beperkte netcongestie. Hun ervaringen laten zien welke voorwaarden belangrijk zijn om innovatieve processen succesvol op te schalen.

Avantium bevindt zich in de laatste opstartfase van zijn FDCA Flagship Plant. Het bedrijf maakt er furaandicarbonzuur (FDCA) uit plantaardige grondstoffen. Dat molecuul is de basis voor PEF, een recyclebaar bioplastic dat onder meer geschikt is voor frisdrankflessen en verpakkingsfolies. Volgens Ben McKay, vicepresident Technology and Engineering, zit er twintig jaar innovatie in de fabriek. Niet alleen de reactoren en destillatiekolommen moesten worden ontwikkeld; ook grondstoflevering, logistiek, opslag, productverwerking, afvalverwerking en afzet moesten op industriële schaal worden ingericht.

Avantium ontdekte tijdens de oplevering gebreken in lassen van titaniumleidingen. Omdat het procesmedium corrosief is, moest een groot deel van het leidingwerk opnieuw worden gelast in een gespecialiseerde werkplaats. McKay benadrukt daarom dat risico’s al vroeg in de engineering moeten worden aangepakt: aanpassingen worden tijdens de bouw en opstart steeds duurder. Daarnaast moet economische haalbaarheid vanaf de onderzoeksfase centraal staan. Een duurzaam proces dat niet winstgevend is, zal volgens hem niet worden gebouwd. Een hoge atoom-efficiëntie, weinig afval, hergebruik van grondstoffen en bij voorkeur commercieel beschikbare katalysatoren helpen om kosten en technische risico’s te beperken.

BioBTX besloot eind juli definitief te investeren in een fabriek die jaarlijks 20 kiloton gemengd plastic afval omzet in benzeen, tolueen en xyleen (BTX). Dat is een opschaling met factor 280 ten opzichte van de pilotinstallatie op de Zernike Campus in Groningen. Projectdirecteur Ruurd Sinnema noemt die stap uitzonderlijk risicovol. De FOAK moet vooral aantonen dat de technologie werkt en het ontwikkelingsniveau van TRL6 naar TRL7 en TRL8 brengen. Te hoge eisen aan productkwaliteit of productievolume kunnen de kosten en het financiële risico onnodig verhogen.

Daarom houdt BioBTX de pilot- en laboratoriumactiviteiten in stand en schakelt het externe deskundigen in voor onder meer opschaling, automatisering, materialen en corrosie. Een pilotinstallatie blijft volgens Sinnema essentieel om wijzigingen eerst op kleinere schaal te testen. Ook besteedde het bedrijf veel aandacht aan leveranciers, contractmanagement en lokale betrokkenheid. Voor de pyrolysetechnologie koos het de Nederlandse contractor BlueAlp; slechts enkele leveranciers beschikten over een voldoende ontwikkelde technologie voor de beoogde schaal.

Circtec nam begin 2026 de eerste fase van zijn recyclinginstallatie in gebruik. De fabriek verwerkt afgedankte autobanden via pyrolyse tot onder meer Recovered Carbon Black, circulaire nafta en een zwaardere fractie voor de scheepvaart. Uiteindelijk moeten 28 parallelle reactoren jaarlijks 180.000 ton bandensnippers verwerken. Circtec schaalt bewust gefaseerd op. De reactoren zijn gebaseerd op een al meer dan tien jaar draaiende demonstratiefabriek in Polen. Door de reactoren te kopiëren in plaats van groter te maken, worden technische risico’s beperkt, al blijven verschillen in grondstoffen een aandachtspunt.

Een stabiele grondstofstroom is cruciaal, omdat bandentypen uiteenlopen en daarmee de eindproducten beïnvloeden. Circtec ontvangt een groot deel van het materiaal van zusterbedrijf Granuband. De gefaseerde aanpak maakt het bovendien mogelijk om problemen uit de eerste fase in latere bouwfasen te voorkomen.

De drie projecten noemen financiering, expertise en vergunningen als algemene knelpunten. Investeerders verlangen een bankwaardig project, een financieel solide onderneming en zekerheid over de vraag; afnamecontracten en betrokkenheid van de hele waardeketen zijn daarom belangrijk. Verder vraagt opschaling andere kennis dan R&D, bijvoorbeeld voor continue processen, vergunningen, utilities en contracten. Milieuvergunningen kunnen jaren duren, zeker bij nieuwe technologieën en afval als grondstof. Onduidelijke emissie-eisen, extra meetapparatuur en strenge rookgasreiniging kunnen projecten aanzienlijk vertragen en duurder maken. Ook het verkrijgen van de einde-afvalstatus voor afvalstromen is complex.