Hubble en Webb onthullen het 'blauwe oog' van een kosmische reus

In dit artikel:

NASA heeft een nieuwe, opvallend gedetailleerde compositiefoto vrijgegeven van Messier 64, beter bekend als het Zwarte Oogstelsel of NGC 4826. De afbeelding combineert waarnemingen van de Hubble- en James Webb-ruimtetelescoop en laat het sterrenstelsel zien in ultraviolet, zichtbaar licht en infrarood. Door die combinatie worden niet alleen de donkere stofband en de heldere kern zichtbaar, maar ook gebieden waar nieuwe sterren ontstaan.

Messier 64 ligt in het sterrenbeeld Haar van Berenice, op ongeveer 17 miljoen lichtjaar van de aarde. Het stelsel is vooral bijzonder omdat het gas in de buitenste delen de andere kant op draait dan het gas en de sterren dichter bij het centrum. Astronomen denken dat dit het gevolg is van een botsing en versmelting met een kleiner stelsel meer dan een miljard jaar geleden. Waar die tegengesteld draaiende gaslagen elkaar raken, ontstaat wrijving die stervorming op gang brengt.

De nieuwe opname laat goed zien waarom Hubble en Webb samen zo krachtig zijn: Hubble brengt het stelsel scherp in beeld in zichtbaar en ultraviolette golflengten, terwijl Webb door stof heen kan kijken dankzij infrarood. Daardoor komen ook verborgen sterrenkraamkamers en fijne structuren in het gas en stof aan het licht. De beroemde donkere baan over de kern is al sinds 1785 bekend, toen William Herschel die voor het eerst beschreef.

M64 is daarnaast een interessant onderzoeksonderwerp omdat het kenmerken van een actief sterrenstelsel combineert met sterke stervorming. Het heeft een superzwaar zwart gat met een geschatte massa van 8,4 miljoen zonnen, maar de kern is relatief zwak in röntgenstraling. Met een diameter van ongeveer 53.800 lichtjaar is het bovendien kleiner dan de Melkweg, al blijft het door zijn vreemde dynamiek en opvallende uiterlijk een van de meest fascinerende spiraalstelsels aan de hemel.