Hoort pumpkin spice latte voor je gevoel bij de herfst? Dat is zeker geen toeval

In dit artikel:

Dat kaneel, kruidnagel, nootmuskaat en andere specerijen bij de herfst horen, is geen natuurlijk gegeven. Volgens culinair historicus Christanne Muusers is die associatie ontstaan door een combinatie van eeuwenoude ideeën over gezondheid, psychologische gewenning en moderne marketing.

De belangrijkste commerciële aanjager was Starbucks. De koffieketen ontwikkelde in 2003 de pumpkin spice latte, met onder meer espresso, slagroom, kaneel, kruidnagel en nootmuskaat. Dankzij een sterke marketingcampagne groeide het drankje uit tot een herfsttraditie; Starbucks zegt in de eerste tien jaar meer dan 200 miljoen exemplaren te hebben verkocht. Andere bedrijven namen het concept over met eigen dranken, bakproducten en geuren.

De pompoen in de naam verwijst niet oorspronkelijk naar een ingrediënt van de drank, maar naar pumpkin pie. In de Verenigde Staten wordt die taart traditioneel in de herfst gemaakt met pompoen, suiker, eieren en dezelfde specerijen. Omdat pompoenen dan worden geoogst en rond Halloween volop aanwezig zijn, raakten de smaken aan het seizoen verbonden. Sinds 2015 gebruikt Starbucks overigens ook een kleine hoeveelheid pompoenpuree in de latte.

Ook in Nederland bestaan vergelijkbare tradities. Speculaas, ontbijtkoek en peperkoek bevatten vaak dezelfde kruiden en worden vooral gegeten rond Sint-Maarten, Sinterklaas en Kerst. Door zulke smaken steeds met feestelijke momenten te combineren, leren mensen ze onbewust als typisch voor de herfst en winter te herkennen.

De oorsprong gaat nog verder terug. In de klassieke oudheid en middeleeuwen geloofde men in de humeurenleer, volgens welke gezondheid draaide om de balans tussen vier lichaamssappen en eigenschappen als warm, koud, droog en vochtig. Kaneel en anijs werden als warm en droog beschouwd en zouden daarom helpen tegen de kou en vochtigheid van de winter. Specerijen werden destijds bovendien vaak in hartige vleesgerechten gebruikt. Pas later verdwenen ze grotendeels uit de hartige keuken en werden ze vooral met zoete baksels geassocieerd. De moderne ‘herfstsmaken’ zijn daarmee het product van oude pseudowetenschap, veranderende eetgewoonten, psychologische associaties en doelgerichte verkoop.