Hoe werkt evolutie eigenlijk? Dit begrijpen we er vaak verkeerd aan

In dit artikel:

Paleontoloog Yanell Braumuller legt in een gesprek met Scientias uit waarom mensen evolutie vaak verkeerd begrijpen. Aanleiding is een video van Universiteit van Nederland waarin vijf vragen over evolutie worden behandeld. Op sociale media leidde vooral het onderwerp homoseksueel gedrag bij dieren tot felle reacties. Sommige mensen verwarden de biologische observatie dat dit gedrag in de natuur voorkomt met een moreel oordeel over wat mensen wel of niet zouden moeten accepteren. Volgens Braumuller moeten die zaken strikt van elkaar worden gescheiden.

Bij mannetjesgiraffen komt relatief vaak gedrag tussen mannetjes voor, zoals nekken. Waarom ze dat doen, is echter niet bekend. Het kan om baltsgedrag gaan, maar ook om oefening voor paring met vrouwtjes. Alleen het waargenomen gedrag zegt bovendien niet automatisch iets over een seksuele identiteit. Giraffen zijn hierover nog beperkt onderzocht; schapen vormen juist een uitzonderlijk goed bestudeerd voorbeeld.

Het hardnekkigste misverstand over evolutie is volgens Braumuller dat eigenschappen doelgericht ontstaan. Voor veranderingen door natuurlijke selectie is altijd een mechanisme en een selectiedruk nodig. Bij de berkenmot kregen zwarte motten bijvoorbeeld een voordeel toen berkenbomen door roet donker werden: witte motten vielen meer op en werden vaker opgegeten, terwijl zwarte motten zich vaker voortplantten. Zo veranderde de populatie geleidelijk.

In onderwijs en publieksuitleg wordt evolutie soms voorgesteld als een acteur die keuzes maakt, bijvoorbeeld door te zeggen dat motten “kozen” om zwart te worden. Dat maakt de uitleg toegankelijker, maar ook misleidend. Evolutie kiest of stuurt niet bewust; eigenschappen veranderen over generaties door onder meer variatie, overleving en voortplantingssucces. Braumuller had in de video daarom duidelijker willen benadrukken dat diergedrag niet automatisch een menselijke betekenis heeft en dat voor sommige verschijnselen simpelweg nog geen sluitende verklaring bestaat.