Hoe stop je met piekeren? De beste tips uit de psychologie

In dit artikel:

Piekeren is normaal, maar wanneer negatieve gedachten en rampscenario’s voortdurend blijven rondcirkelen, kan dat het welzijn en de gezondheid schaden. Klinisch psycholoog en universitair hoofddocent Bart Verkuil van de Universiteit Leiden legt uit waarom mensen piekeren en hoe ze ermee kunnen omgaan.

Volgens Verkuil heeft piekeren een evolutionaire functie. Ons alarmsysteem en ons vermogen om over verleden en toekomst na te denken helpen ons mogelijke gevaren te voorzien en ons erop voor te bereiden. Ook bij problemen die niet oplosbaar zijn, kan nadenken tijdelijk een gevoel van controle geven, al is die controle vaak schijn.

Wie minder wil piekeren, moet de gedachten niet krampachtig proberen weg te drukken. Accepteren dat zorgen en spanning bij het leven horen, kan voorkomen dat ze sterker worden. Verkuil adviseert daarnaast een dagelijks ‘piekerhalfuur’ in te plannen, bij voorkeur niet vlak voor het slapengaan. Zorgen die overdag opkomen, kunnen worden uitgesteld tot dat vaste moment. Tijdens het halfuur is het de bedoeling bewust stil te staan bij de angst en mogelijke scenario’s, zodat de spanning geleidelijk kan afnemen.

Mindfulness kan helpen om afstand te nemen van gedachten en terug te keren naar het hier en nu. Bewust ademen, mediteren of een bodyscan leren mensen hun gedachten op te merken zonder zich er direct door te laten meeslepen. Ook is het nuttig om zorgen kritisch te onderzoeken: kloppen de gedachten, welk bewijs is ervoor en helpen ze daadwerkelijk?

Verder kunnen schrijven, wandelen, yoga, hardlopen of andere rustgevende activiteiten helpen om situaties beter te relativeren. Is een probleem oplosbaar, dan is het verstandig een concreet plan te maken. Als dat niet kan, helpt het om te erkennen dat piekeren menselijk is en niet automatisch meer grip oplevert. De zorgen kunnen bovendien laten zien welke mensen of zaken iemand belangrijk vindt.