Hoe smeltende permafrost een aardbeving in een totale ramp kan veranderen

In dit artikel:

Onderzoekers van het Duitse mariene onderzoeksinstituut GEOMAR concluderen dat smeltende permafrost de gevolgen van aardbevingen in het Noordpoolgebied kan versterken. Op 10 maart 2025 trof een aardbeving met een kracht van 6,5 het Noorse eiland Jan Mayen, ongeveer 500 kilometer ten oosten van Groenland. Zeven kilometer van het epicentrum kwam een grote steenlawine los die de Kjerulf-gletsjer met vulkanisch puin bedekte, bijna tot aan de kust. Bij de nabijgelegen Weyprecht-gletsjer brak door de schokken bovendien ijs af, een proces dat kalving wordt genoemd.

GEOMAR onderzocht de gebeurtenis met seismische gegevens, modellen van grondbewegingen, satellietbeelden, infrageluidmetingen en klimaatdata. Aardbevingen komen op Jan Mayen vaker voor, maar satellietwaarnemingen van de afgelopen veertig jaar bevatten geen vergelijkbaar grote, door een beving veroorzaakte steenlawine.

Volgens hoofdonderzoeker Guilherme de Melo is de langdurige opwarming de belangrijke extra factor. Permafrost werkt normaal als bevroren cement dat steile vulkanische hellingen en scheuren in het gesteente bij elkaar houdt. Door het ontdooien verliest die bodem zijn bindende werking, waardoor hellingen instabieler worden en bij nieuwe aardbevingen gemakkelijker bezwijken. Het onderzoek wijst erop dat klimaatverandering zo als een stille versterker van natuurrampen werkt. Hetzelfde mechanisme kan ook elders optreden, bijvoorbeeld in de Himalaya, waar het afbreken van permafrost de kans op kettingreacties van instortende gletsjers, steenlawines en overstromingen vergroot.