Hoe Nederlanders en andere Europeanen de Russen aan de wodka brachten
In dit artikel:
Wodka geldt wereldwijd als typisch Russisch, maar de drank en de techniek om haar te maken kwamen oorspronkelijk uit West-Europa. Volgens historicus Alexandr Gorokhovskiy, die aan de Erasmus Universiteit promoveerde op de geschiedenis van wodka, brachten vooral buitenlandse artsen, apothekers en hofartsen de distillatietechniek aan het einde van de middeleeuwen naar Rusland. Onder hen waren opvallend veel Nederlanders, zoals Johan Eyloff en hofapotheker Arend Claesen van Stellingwerff.
Sterke drank werd aanvankelijk vooral als geneesmiddel gebruikt. Alcohol diende onder meer om geneeskrachtige stoffen uit kruiden op te lossen, wonden te ontsmetten en pijn te verlichten. Het vroegste bekende Russische gebruik van het woord wodka staat in een bron over tsaar Vasili III, bij wie de drank op een abces moest worden aangebracht. Destijds verwees wodka bovendien naar een kruidenlikeur, niet naar de neutrale drank van nu. Volgens de toenmalige humeurenleer kon sterke drank ook de spijsvertering bevorderen door de maag op te warmen.
Voor gewone Russen bleef wodka lange tijd onbereikbaar en verboden buiten bepaalde christelijke feestdagen. Dat veranderde aan het einde van de zestiende eeuw, toen Duitsers die na Russische veroveringen naar Moskou waren gedeporteerd toestemming kregen om sterke drank te maken en in eigen taveernes te verkopen. Omdat zij niet onder de orthodoxe kerk vielen, mochten zij vaker drinken. Ook andere inwoners gingen daardoor meer alcohol gebruiken. Tsaar Ivan de Verschrikkelijke reageerde in 1578 door de Duitse wijk in Moskou te vernietigen en hun privileges af te nemen.
Daarna voerde de staat een monopolie op wodka in. Verkoop was alleen toegestaan in officiële taveernes, kabaks, die werden geleid door gezworen functionarissen. De maatregel moest consumptie beperken, maar had een averechts effect: producenten en verkopers verdienden juist aan zoveel mogelijk verkoop. Ook de staat raakte financieel afhankelijk van de inkomsten uit wodka, waardoor het drinken verder toenam.
Rusland liep historisch niet voorop in het gebruik van sterke drank. In Polen, Duitsland en Nederland werd minstens zoveel of meer gedronken; in Nederland was jenever lange tijd het nationale probleem. Terwijl westerse landen hun alcoholconsumptie in de negentiende en twintigste eeuw met wetgeving en campagnes terugdrongen, bleef wodka in Rusland een goedkoop massaproduct. Verbodspogingen tijdens de Eerste Wereldoorlog, onder de communisten en in de jaren tachtig hielden geen stand.
Zo groeide wodka in de twintigste eeuw uit tot een internationaal symbool van Rusland. De drank veranderde van een medicinaal kruidenmengsel in de transparante borrel van vandaag. Ze geldt er tegelijk als traditionele sfeermaker en als een van de grootste bedreigingen voor de volksgezondheid.
Vandaag Inside: Cody Gakpo ziet opvallende overeenkomsten tussen Jürgen Klopp en Xavi Hernández