Hoe kunnen we Europa beter bestand maken tegen natuurbranden?

In dit artikel:

De uitzonderlijke natuurbranden in Frankrijk en Spanje hebben een politiek debat aangewakkerd over de beschikbaarheid van blusvliegtuigen en de inzet van brandweerdiensten. Oppositiepartijen verwijten de regeringen dat zij te weinig in materieel hebben geïnvesteerd; bijna de helft van de Franse en Spaanse Canadair-toestellen is buiten gebruik. Overheden wijzen ook op regionale tekorten, zoals in Madrid, waar de bosbrandweer slechts voor de helft bezet is.

Deskundigen vinden dat de discussie te veel draait om brandbestrijding en te weinig om preventie. Voor grote natuurbranden zijn vooral droogte, hitte en veel brandbaar materiaal nodig. Die combinatie is dit jaar in ruime mate aanwezig: na een nat voorjaar groeide veel vegetatie, die tijdens de droge zomer uitdroogde. In de Europese Unie is al meer dan 4.300 vierkante kilometer afgebrand. Als de huidige trend doorzet, kan het record van 10.800 vierkante kilometer uit 2022 worden verbroken. De branden bij Bordeaux en Madrid veroorzaakten bovendien een van de grootste evacuaties in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog.

Onderzoek van klimaatwetenschapper Raúl Cordero laat zien dat het aantal branden en het totale verbrande oppervlak in Zuid-Europa sinds 1981 aanvankelijk zijn afgenomen. Betere voorlichting, opleiding en snelle inzet van blusmiddelen speelden daarbij een belangrijke rol. Die aanpak heeft echter een keerzijde: doordat kleine branden direct worden gedoofd, stapelen struiken en ander brandbaar materiaal zich op. Daardoor kunnen branden die ontsnappen uitgroeien tot extreme megabranden, de zogenoemde onderdrukkingsparadox. Ook leegloop van het platteland, dichtgroeiende landbouwgrond en woningbouw nabij bossen vergroten het risico. Door klimaatverandering is het aantal hete, droge en winderige dagen in grote delen van Zuid-Europa bovendien meer dan verdubbeld.

Experts pleiten daarom voor een omslag van bestrijding naar preventie. Nu gaat volgens ecoloog Johann Goldammer ongeveer 90 procent van het budget naar brandbestrijding en slechts 10 procent naar preventieve maatregelen; volgens hem zou die verhouding omgekeerd moeten worden. Bossen kunnen veiliger worden gemaakt door bomen en struiken uit te dunnen, brandgangen te verbreden en landschappen afwisselender in te richten met bijvoorbeeld weilanden, boomgaarden en landbouwgrond. Begrazing door geiten, schapen en koeien helpt in sommige Spaanse regio’s eveneens.

Gecontroleerde branden kunnen brandbaar materiaal verminderen. Amerikaanse voorbeelden laten zien dat zulke gebieden later gemiddeld minder hevig brandden en minder fijnstof uitstootten. In dichtbevolkt Europa stuit deze methode echter op zorgen van omwonenden en wettelijke beperkingen. Bosbrandonderzoeker Stefan Doerr stelt zelfs dat sommige branden, bijvoorbeeld bij weinig wind in de winter, beter gecontroleerd kunnen uitbranden. Dat blijft een omstreden idee, maar volgens deskundigen is uitsluitend meer blusmaterieel onvoldoende om toekomstige megabranden te voorkomen.