Hoe kan het dat er zulke grote temperatuurverschillen zijn in Nederland?
In dit artikel:
In één autorit van Groningen naar Maastricht deze week liep je van winter naar lente: in het noorden ijzel en gladde straten, in het zuiden zon en tussenjasweer. Weerdeskundigen leggen dit uit door een front dat momenteel over Nederland ligt: zachte lucht uit het zuiden botst niet precies maar schuift over koudere lucht uit het oosten heen. KNMI-klimaatwetenschapper Rob Sluijter licht toe dat de koude lucht bij de grond blijft hangen omdat die zwaarder is, terwijl al zo’n 500 meter hoger de warmere lucht zit.
Die opbouw van luchtlagen verklaart waarom in het noorden ijzel ontstaat. In de warme bovenlaag vormen regendruppels die tijdens hun val in de dunne koude laag vlak boven de grond terechtkomen. Die druppels kunnen onder het vriespunt blijven als vloeibaar water ('onderkoeld water') zolang ze geen condensatiekernen tegenkomen. De druppels bevriezen wél zodra ze de relatief ruwe grond of straattegels raken, waardoor gladheid en ijzel ontstaan. Straatklinkers koelen bovendien sneller af dan zwart asfalt, waardoor effecten van ijzel op klinkers groter zijn.
Dat het temperatuurverschil zo groot én langdurig is, heeft te maken met een geblokkeerde weersituatie. De straalstroom — een krachtige windlaag op ongeveer 10 km hoogte — is deels afgesplitst en veroorzaakt op die plek stabiel weer; de grens tussen koude en warme lucht beweegt nu nauwelijks. Daardoor blijven Noord- en Oost-Europa al weken onder streng, droog winterweer, terwijl het zuiden van Europa droger en milder blijft. Dat de scheidslijn toevallig precies over het noorden van Nederland valt, is volgens Sluijter puur toeval en niet het gevolg van lokale landschapseffecten.
Dit soort noord-zuidverschillen in Nederland komt eens per één à twee jaar voor, maar de huidige aanhoudende blokkade is uitzonderlijk. Voor een echt extreem verschil in temperatuur tussen Zuid- en Noord-Nederland zou de grens iets verder zuidwaarts moeten liggen; een record zoals op 9 februari 1996 wordt de komende dagen niet verwacht. Verwachting: het noorden blijft de komende dagen duidelijk kouder dan het zuiden.