Hoe is het om als volwassene hoogbegaafd te zijn?

In dit artikel:

Psycholoog Noks Nauta, zelf hoogbegaafd en verbonden aan het Instituut Hoogbegaafdheid Volwassenen, licht toe dat hoogbegaafdheid veel meer is dan alleen hoge cijfers. De kern is inderdaad een hoge intelligentie (meestal een IQ boven 130), waardoor mensen snel leren, goed redeneren en gemakkelijk verbanden leggen. Maar Nauta benadrukt dat ook eigenschappen als hoogsensitiviteit, een rijk innerlijk leven en sterke emotionele reactiviteit typisch zijn: veel prikkels worden opgemerkt, emoties kunnen tegelijk en heftig aanwezig zijn, en er is een sterke neiging tot kritisch denken en verbeteren.

In 2007 werkte Nauta mee aan een model waarin deskundigen consensus bereikten over hoe hoogbegaafdheid zich uit in het zijn, denken, voelen, willen, doen en waarnemen van mensen. Dat model helpt om te begrijpen waarom hoogbegaafden enerzijds snel verbanden zien en creatieve oplossingen bedenken, en anderzijds sneller overprikkeld of kritisch kunnen zijn—en waarom dat in sociale of werksituaties soms tot misverstanden leidt.

Veel volwassenen ontdekken hun hoogbegaafdheid pas later; Nautazelf wist het op haar 52ste en ervoer dat als bevestiging en opluchting. In bijeenkomsten als HB-cafés vinden hoogbegaafden herkenning en hoeven ze zich niet in te houden, terwijl gesprekken met niet-hoogbegaafden soms vragen om het tempo en detailniveau aan te passen. Praktische manieren om overprikkeling te verminderen zijn eenvoudig, zoals een zonnebril of oordopjes.

Nauta wijst op twee hardnekkige mediabeelden: óf het beeld van de uitzonderlijk presterende allesweter, óf dat van iemand die vastloopt. De waarheid ligt meestal tussen die extremen. Voor kinderen kan schoolproblematiek ontstaan door verveling of irritatie; betere begeleiding en begrip op school zouden veel schelen. Ten slotte benadrukt Nauta dat hoogbegaafdheid ook veel plezier brengt: verwondering over details, het vermogen om creatieve oplossingen te vinden en vreugde in intellectuele uitdagingen.