(Hoe) herstelt natuur na een brand?
In dit artikel:
Sinds woensdagmiddag woedt er een grote natuurbrand op de Veluwe, op en rond het militaire oefenterrein bij ’t Harde; de Oldebroekse Heide heeft naar schatting zo’n 500 hectare verloren — ongeveer duizend voetbalvelden. WUR-ecoloog Friso van der Zee noemt dat “dat is enorm veel”, maar benadrukt tegelijk dat veel planten en delen van het ecosysteem veerkrachtiger zijn dan vaak gedacht.
Het gebied is verrassend biodivers: zeldzame soorten zoals de sprinkhaansoort kleine wrattenbijter en sterke populaties jeneverbes en heide komen er voor, net als edelherten die het oefenterrein gebruiken om te rusten. Dat dit juist op een militair terrein gebeurt, heeft historische en praktische redenen: voedselarme gronden gingen vroeger naar militair gebruik, waardoor weinig landbouwintensivering en beperkt publiek toegang hebben bijgedragen aan het behoud van heide-ecosystemen. Defensie voert bovendien actief natuurbeheer uit, met ecologen in dienst.
Wat de gevolgen van deze brand zijn, verschilt per soort en schaal. Grote zoogdieren zoals edelherten en vossen kunnen vaak tijdig vluchten; veel ondergrondse zaden en wortelstructuren blijven intact. Sommige planten en insecten profiteren zelfs van af en toe brand: soorten als valkruid en heide hebben juist baat bij het verwijderen van voedingsrijke bovenlaag en concurrerende begroeiing. Maar kleine, weinig mobiele dieren — hagedissen, sommige insecten — kunnen plaatselijk uitsterven en zullen het gebied later van elders moeten koloniseren, wat het herstel vertraagt. Bomen herstellen nog veel trager; hier biedt het herstelmoment wel een kans om ingevoerde naaldbossen te vervangen door meer inheemse loofboomsoorten als dat beleidmatig gewenst is.
Tijdpad en herstelverwachting zijn afhankelijk van schaal: bij een kleine, gecontroleerde brand kan het landschap binnen een jaar weer flink herstellen, soms met een sterker ecosysteem. Bij deze omvangrijke brand rekent Van der Zee op minstens twee tot drie jaar voordat de heide weer zichtbaar terugkeert en mogelijk nog langer voor volledige bestuurlijke en faunaherstel. Over een paar jaar zou de heide echter weer paars kunnen kleuren.
Wat de brand veroorzaakte is nog niet definitief vastgesteld, maar de omstandigheden waren gunstig voor uitbraak en snelle uitbreiding: april was uitzonderlijk droog (ongeveer 8 mm regen tegenover een maandgemiddelde van 43 mm), er stond een stevige wind die de vuurhaard aanwakkerde en op het moment van beide branden waren er militaire oefeningen gaande. Ontsteking kan komen door sigaretten, vonken of explosieven, maar Defensie heeft nog niet bevestigd of oefeningen de branden veroorzaakt hebben. Ook elders ontstond recent een grote heidebrand (Oirschotse Heide) tijdens oefening, wat de vraag naar oorzaak en beheer verder verscherpt.