Hoe goed kunnen je hersenen tegen een ritje in de achtbaan?

In dit artikel:

De X2-achtbaan in een Six Flags-pretpark in Californië is gesloten nadat honderd bezoekers hersenletsel opliepen. Ruim tien mensen werden opgenomen in het ziekenhuis en twee overleden. De vraag is of achtbanen in het algemeen gevaarlijk zijn, of dat de X2 een uitzonderlijk risico vormde.

Volgens Jurnan Schilder, achtbaanonderzoeker aan de Universiteit Twente, was de X2 bijzonder heftig en ruw. De attractie voldeed wel aan de bestaande veiligheidsnormen voor G-krachten: in een looping mag de belasting kortstondig oplopen tot 6G en in een scherpe bocht tot 4G. In de praktijk komen zulke hoge waarden maar weinig voor. De X2 bereikte ongeveer 4G, tegenover 3,75G in de Nederlandse achtbaan Untamed en 3G in de Python.

De vermoedelijke oorzaak van de problemen ligt daarom niet vooral in de G-krachten, maar in de schokken en trillingen. De in 2002 gebouwde achtbaan had door minder nauwkeurige productietechnieken hobbelige rails. Bovendien konden de karretjes om hun eigen as draaien via een afzonderlijk railsysteem, dat eveneens schokken veroorzaakte. Bij snelheden van meer dan 100 kilometer per uur werd het hoofd daardoor herhaaldelijk heen en weer geslingerd en tegen de hoofdsteun geslagen.

Neuroloog-intensivist Marcel Aries van het Maastricht UMC legt uit dat de hersenen bij plotselinge bewegingen binnen de schedel tegen de schedelwand kunnen botsen. Dat kan kneuzingen, bloedingen en schade aan kleine bloedvaten en zenuwuitlopers veroorzaken. Het risico hangt onder meer af van de duur en herhaling van de belasting, de houding in het karretje en de lichaamsbouw van de bezoeker. Eén rit leidt waarschijnlijk zelden tot ernstig letsel, maar veel ritten op één dag kunnen de effecten opstapelen.

Voor trillingen en ruwheid bestaan echter geen harde veiligheidslimieten. Tijdens tests worden ze wel gemeten, maar vaak uit de resultaten gefilterd omdat ze als een kwestie van comfort worden beschouwd. Schilder en Aries vinden dat er normen moeten komen die vastleggen hoeveel en welke schokken hoofd en nek mogen ondergaan. Daarbij kan onderzoek uit bijvoorbeeld de auto-industrie en bokssport helpen.

De experts zien geen reden om Nederlandse achtbanen in het algemeen als onveilig te bestempelen. Wel adviseren ze bezoekers lichamelijke signalen serieus te nemen: aanhoudende duizeligheid, hoofdpijn of misselijkheid na een rit kan wijzen op overbelasting. Walibi Holland en de Efteling melden dat bezoekers soms moeten overgeven, maar kennen geen gevallen van blijvende gezondheidsschade. De X2 was volgens de deskundigen uitzonderlijk ruw en zal mogelijk niet meer opengaan.