Hoe ga je op een goede manier om met een partner of ouder die dementie heeft?
In dit artikel:
Omgaan met een partner of ouder met dementie vraagt veel geduld, flexibiliteit en inlevingsvermogen. Sociaal psychiatrisch verpleegkundige Bart Jongste en ouderenpsycholoog Gabi van der Heijden, verbonden aan de Parnassia Groep, geven mantelzorgers advies voor zeven veelvoorkomende situaties. Dementie is een verzamelnaam voor meer dan vijftig aandoeningen en uit zich bij iedereen anders. Bovendien verandert de situatie voortdurend, waardoor naasten steeds opnieuw moeten zoeken naar een passende aanpak.
Als dagelijkse handelingen niet meer lukken, zoals koffiezetten of de televisie bedienen, kunnen mensen met dementie zich snel aangevallen voelen wanneer ze daarop worden gewezen. Het is beter om rustig hulp aan te bieden en mee te gaan in de situatie. Laat iemand daarnaast zo veel mogelijk zelf doen wat nog lukt. Eenvoudige taken, een wandeling of een spelletje geven een gevoel van regie en kunnen zorgen voor meer helderheid en aandacht.
Moeizame gesprekken worden gemakkelijker met korte, eenvoudige zinnen en één vraag tegelijk. Trek eerst de aandacht, bijvoorbeeld door iemand zacht op de arm aan te raken. Tegelijk waarschuwen de experts ervoor om niet te betuttelen of over iemand heen te praten. Houd rekening met wat iemand nog kan, maar verwacht ook niet langer prestaties die door de ziekte niet meer haalbaar zijn.
Wanneer iemand steeds hetzelfde verhaal vertelt, is het niet verstandig om hem of haar af te kappen. Een korte bevestiging en een soepele overgang naar een ander onderwerp werken beter. Hetzelfde geldt voor steeds terugkerende vragen: beantwoord ze opnieuw, hoe lastig dat soms ook is. Een vaste dagindeling en zichtbare hulpmiddelen, zoals een grote kalender, kunnen onzekerheid en herhaling verminderen. Voorkom ook een soort overhoring wanneer iemand zich iets niet herinnert; open vragen leveren meestal een prettiger gesprek op.
Sommige mensen met dementie leven in een andere tijd en vragen bijvoorbeeld naar een overleden familielid. De waarheid telkens hard brengen kan opnieuw verdriet veroorzaken. Volgens Van der Heijden kan het dan beter zijn om mee te bewegen met de beleving of het gesprek naar vroegere herinneringen te sturen. Praten over jeugd, werk, familie en muziek uit het verleden is vaak nog goed mogelijk en kan een sterke verbinding opleveren. Foto’s, oude liedjes en herkenbare beelden kunnen iemand bovendien opvrolijken en uit een sombere of afwezige toestand halen.
Een naaste die niet meer weet wie je bent, is een van de pijnlijkste momenten van het ziekteverloop. In plaats van geschrokken te benadrukken dat je een familielid bent, is het beter kalm te blijven en jezelf rustig voor te stellen. Ook wanneer de herkenning verdwijnt, kan de onderlinge band soms behouden blijven door aan te sluiten bij een gevoel van vertrouwdheid en genegenheid.
Als de zorg en bezoeken te zwaar worden, adviseren de experts om het contact niet volledig te verbreken, maar bezoeken korter en overzichtelijker te maken. Uitjes en sociale activiteiten kunnen de hersenen stimuleren, al is het verstandig ze te beperken tot ongeveer een uur voordat overprikkeling optreedt. Mantelzorgers hoeven het niet alleen te doen: casemanagers kunnen helpen passende ondersteuning en extra zorg te organiseren.
Ook praktische en medische zaken, zoals een levenstestament, kunnen het beste vroeg worden besproken met de naaste, familie en huisarts. Daarin kunnen wensen over medische beslissingen en het levenseinde worden vastgelegd. De belangrijkste boodschap is dat er geen universele aanpak bestaat: blijf observeren, pas je communicatie aan en probeer frustrerende momenten om te buigen naar rust en verbinding.
Vandaag Inside: Lale Gül heeft contract bij RTL, maar wordt nooit uitgenodigd: ‘Laten we het dan gewoon ontbinden'