Hoe een instortende gletsjer een verwoestende vloedgolf kon veroorzaken in de Himalaya

In dit artikel:

Een ramp in het grensgebied van Nepal en Tibet op woensdag 26 augustus lijkt te zijn begonnen met het afbreken van een deel van een gletsjer in de Himalaya. Volgens analyse van satellietbeelden brak op ongeveer 5200 meter hoogte een ijsmassa van circa 0,2 vierkante kilometer af. Die stortte 1200 meter naar beneden en sleurde ijs, rotsen en sediment mee. Een aardbeving was aanvankelijk als oorzaak genoemd, maar de Amerikaanse geologische dienst USGS concludeert dat de gemeten beving met een kracht van 5,2 juist door de instorting en de daaropvolgende puinbeweging werd veroorzaakt.

De lawine kwam terecht in de Lhende Khola, een zijrivier van de Bhote Koshi. Het materiaal blokkeerde de rivier waarschijnlijk tijdelijk, waardoor water zich achter een natuurlijke ijs- en puindam ophoopte. Toen die bezweek, stroomde het water samen met grote hoeveelheden sediment stroomafwaarts. Bij Galchhi steeg de Trishuli-rivier in ongeveer een half uur negen meter; bij Malekhu werd een stijging van zeven meter gemeten. In het gebied was vooraf geen uitzonderlijke regenval geregistreerd.

Onderzoekers weten nog niet waardoor zo’n enorme hoeveelheid water in beweging kwam. Mogelijk ontstond achter de lawine kortstondig een meer, of raakte een bestaand gletsjermeer betrokken. Ook kan een kettingreactie van smeltwater, ijs en sediment de vloedgolf hebben versterkt. Satellietbeelden, hydrologische gegevens en veldonderzoek moeten hierover duidelijkheid geven.

Een directe oorzaak door klimaatverandering kan nog niet worden vastgesteld. Wel maken opwarming, het terugtrekken en dunner worden van gletsjers, veranderende sneeuwcondities en het ontdooien van permafrost het Himalayagebied kwetsbaarder voor instortingen en overstromingen. Nepal verloor in ruim dertig jaar bijna een derde van zijn gletsjerijs, terwijl het ijsverlies in de Hindu Kush tussen 2011 en 2020 sterk versnelde. De ramp laat zien hoe zulke veranderingen nieuwe, moeilijk voorspelbare risico’s kunnen veroorzaken.