Hier werkt Nederland aan een noodplan voor als satellieten uitvallen

In dit artikel:

Satellieten zijn onmisbaar geworden voor onder meer communicatie, navigatie, bankbetalingen, energievoorziening en de bevoorrading van winkels. Vooral uiterst nauwkeurige tijdsignalen uit de ruimte houden elektriciteitsnetten, telecom en financiële systemen draaiend. Vallen belangrijke satellieten uit, dan kan dat volgens Rik Bosma, hoofd van het ruimtevaartprogramma van het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR), grote maatschappelijke en economische ontwrichting veroorzaken.

Het NLR werkt in Marknesse aan een noodoplossing. Europa zou na een grote storing binnen 72 uur weer operationeel moeten zijn, maar een lancering regelen duurt nu nog weken. Daarom onderzoekt het centrum een tijdelijk satellietnetwerk in de Very Low Earth Orbit (VLEO), op ongeveer 100 tot 450 kilometer hoogte. Het idee is dat zulke satellieten de belangrijkste functies kunnen overnemen zolang de gebruikelijke Low Earth Orbit (LEO) wordt hersteld.

De ruimte wordt volgens Bosma steeds minder veilig. Sinds 2019 beschouwt de NAVO haar als militair domein en er zijn nog relatief weinig regels en controles. De drie voornaamste risico’s zijn ruimteafval, zware zonnestormen en menselijk handelen. Botsingen kunnen een kettingreactie van puin veroorzaken, waardoor banen onbruikbaar worden. Zonnevlammen kunnen satellieten beschadigen en landen of organisaties kunnen systemen uitschakelen, hacken of bespioneren. Vooral de drukke LEO is kwetsbaar, omdat daar veel communicatie-, observatie- en navigatiesatellieten actief zijn.

In de testfaciliteiten van het NLR worden satellieten onder meer blootgesteld aan zware trillingen om een lancering na te bootsen, vacuüm en temperaturen tussen ongeveer -270 en +200 graden Celsius. Die proeven moeten aantonen of materialen en systemen bestand zijn tegen de omstandigheden in de ruimte.

VLEO-satellieten hebben als voordeel dat ze bij problemen snel terugvallen en daardoor weinig ruimteafval veroorzaken. Tegelijkertijd remt de resterende atmosfeer ze sterk af en tast die materialen aan; zonder speciale maatregelen zouden ze binnen twee weken neerstorten. Het concept staat daarom nog in een vroeg ontwikkelingsstadium. Het NLR hoopt over ongeveer tien jaar een eerste exemplaar te lanceren, mogelijk met een Europese of Nederlandse raket. Of de techniek haalbaar is, moet het onderzoek uitwijzen.