Het 'junkfoodeffect' bij rifvissen: genoeg te eten, toch last van stress

In dit artikel:

Blauwe damsels rond Okinawa lijken op het eerste gezicht goed te gedijen, ook langs sterk bebouwde en vervuilde kustgebieden. Onderzoek van wetenschappers van onder meer het Okinawa Institute of Science and Technology laat echter zien dat hun lichaam daar duidelijke tekenen van stress vertoont.

De onderzoekers verzamelden jonge en volwassen vissen op achttien locaties, van vrijwel ongerepte riffen in het noorden tot sterk bebouwde kusten in het zuiden van Okinawa. Vervolgens vergeleken ze de activiteit van hun genen. Bij jonge vissen hing de activiteit van 425 genen samen met de mate van kustbebouwing; bij volwassen vissen waren dat er 585. Vooral genen in de lever die betrokken zijn bij ontstekingen en afweerreacties waren veranderd. Ook vonden de wetenschappers aanwijzingen voor oxidatieve stress, waarbij schadelijke stoffen in cellen niet goed meer in balans zijn.

Opvallend was dat volwassen vissen uit bebouwde gebieden een genactiviteitspatroon hadden dat leek op dat van goed gevoede laboratoriumvissen. De kustzones bevatten mogelijk veel organisch materiaal dat vanaf het land in zee terechtkomt, waardoor er voldoende voedsel is. Onderzoeksleider Vincent Laudet noemt dit het ‘junkfoodeffect’: de vissen krijgen genoeg binnen, maar leven toch onder ongezonde omstandigheden. De wetenschappers hebben nog niet vastgesteld welke vervuilende of andere omgevingsfactoren de stress precies veroorzaken; dat onderzoeken ze nu in laboratoriumproeven.

De resultaten, gepubliceerd in Nature Communications, laten volgens de onderzoekers zien dat alleen het tellen van vissen of het meten van waterkwaliteit onvoldoende is om de gezondheid van een kustgebied te beoordelen. De activiteit van genen kan verborgen effecten zichtbaar maken en vissen mogelijk inzetten als levende sensoren voor veranderingen in hun leefomgeving.