Het is weer stookseizoen. Zo schadelijk is houtrook voor je gezondheid

In dit artikel:

Het stookseizoen zorgt opnieuw voor houtrook in woonwijken. Naar schatting een miljoen Nederlandse kachels en haarden zijn samen verantwoordelijk voor 24 procent van de Nederlandse fijnstofuitstoot, meer dan het wegverkeer. Hun uitstoot daalde wel, maar verkeer en industrie verminderden hun uitstoot veel sneller.

Hout verbrandt nooit volledig. De rook bevat zeer kleine fijnstofdeeltjes, waarvan 95 procent kleiner is dan 2,5 micrometer, en stoffen zoals koolmonoxide en benzo(a)pyreen, een kankerverwekkende stof. Bijna twee derde van de Nederlandse uitstoot van benzo(a)pyreen komt volgens de cijfers van particulieren die hout stoken. De kleinste deeltjes kunnen diep in de longen doordringen.

Niet alle uitstoot wordt rechtstreeks door omwonenden ingeademd: de rook vermengt zich met vervuiling uit verkeer, landbouw, industrie en het buitenland. Volgens het RIVM veroorzaakt houtstook gemiddeld iets meer dan 5 procent van het fijnstof in de lucht en in steden ruim 8 procent. Op koude, windstille winteravonden kan het aandeel lokaal oplopen tot ongeveer 30 procent, omdat de rook tussen de huizen blijft hangen.

Fijnstof in het algemeen is door de Wereldgezondheidsorganisatie in verband gebracht met ziekte en vroegtijdige sterfte. Nederlands onderzoek van het RIVM, TNO, de GGD Amsterdam en de Universiteit Utrecht liet in 2022 zien dat bewoners bij meer houtrook vaker kortademig waren en vaker hun luchtwegmedicatie gebruikten. Een duidelijke verslechtering van de longfunctie werd niet vastgesteld.

Nieuw buitenlands onderzoek wijst daarnaast op een verband tussen luchtvervuiling en ernstige infecties met pneumokokken. Onderzoekers analyseerden in Zuid-Afrika meer dan 59.000 gevallen van zulke infecties. In weken met meer fijnstof kwamen longontsteking, bloedvergiftiging en hersenvliesontsteking vaker voor. Vooral kinderen, ouderen en mensen met long-, hart- of vaatziekten zijn kwetsbaar.

Hoe groot het specifieke gezondheidsrisico van houtrook is, blijft onzeker. Onderzoeken spreken elkaar soms tegen en het is moeilijk vast te stellen hoeveel rook iemand precies inademt. De vervuiling in een straat komt bovendien meestal van meerdere schoorstenen. Droog hout en een moderne kachel beperken de uitstoot, maar maken houtstook niet schoon.