Het bizarre verhaal van de verdwenen dierentuin in Enschede

In dit artikel:

In 1963 begon de Enschedese poelier Gerrit Tieke naast zijn winkel aan de Gronausestraat met een volière voor tropische vogels. Samen met zijn vrouw Truus en hun zes kinderen bouwde hij die in enkele jaren uit tot Tropika, een van de grootste particuliere dierentuinen die Nederland heeft gekend. Voor één gulden konden bezoekers er onder meer leeuwen, beren, apen, kangoeroes, wolven, struisvogels, pony’s en gedresseerde wilde zwijnen bekijken.

De hele familie werkte mee. Er waren een café-restaurant, ponyritjes en een speeltuin, terwijl Tieke en zijn vrouw voortdurend nieuwe dieren bij andere dierentuinen kochten. De attractie werd een groot lokaal succes: in de zomer van 1968 verkocht Tropika 50.000 kaartjes en stonden er in het weekend lange files. Tieke wist bovendien veel publiciteit te genereren. Zo trok hij met een dromedaris, een aap en een pony door de binnenstad en bond hij de dromedaris vast aan een parkeermeter terwijl het gezin op een terras ging zitten. De foto verscheen de volgende dag in de krant.

Het succes bracht echter ook grote problemen met zich mee. Tropika was zonder vergunning ontstaan en Tieke had weinig ervaring met het professioneel houden van exotische dieren. Zijn administratie bestond grotendeels uit berekeningen op sigarendoosjes, terwijl de voerkosten enorm opliepen. In 1968 telde de collectie volgens Tieke ongeveer drieduizend dieren, waaronder elf wilde zwijnen, vijftien pony’s, vijf ezels, wolven, beren en een leeuwin. Het geld uit de poelierszaak verdween in de dierentuin en een degelijke financiële structuur ontbrak.

Ook ontsnapten er geregeld dieren. In 1966 gingen zes wilde zwijnen ervandoor; één verwondde een inwoner en beschadigde auto’s voordat hij werd doodgeschoten. In 1968 werden onder meer een damhert en een wasbeer na zoekacties gevangen. De incidenten, de verkeersdrukte en het ontbreken van een vergunning maakten Tieke steeds meer tot een probleem voor de gemeente en Rijkswaterstaat. Hoewel hij jarenlang was gedoogd, eisten politici en ambtenaren uiteindelijk dat hij zou verhuizen. Tieke verzette zich fel en ging in wanhoop zelfs met twee aangelijnde wolven verhaal halen bij de verantwoordelijke wethouder.

Begin 1969 raakte hij door de financiële en organisatorische druk overspannen. Uit bezorgdheid over het tekort aan voedsel opende hij enkele wolvenkooien. Twee wolven ontsnapten en vielen een zwijn aan, waarna Tieke en zijn vrouw in het ziekenhuis werden opgenomen. Geldschieters trokken zich terug, bezoekers bleven weg en de Dierenbescherming moest de dieren al enige tijd voeren. In het najaar haalden andere dierentuinen de laatste dieren weg en kwam Tropika ten einde.

De familie verhuisde daarna naar een voormalige boerderij in Enschede, waar Tieke opnieuw dierenhokken bouwde, ditmaal eveneens zonder vergunning. Hij hield en verhandelde er onder meer kippen, ganzen en damherten en slachtte wild bij zijn nieuwe poelierswinkel. Omwonenden klaagden uiteindelijk over stank en geluid. Gerrit Tieke overleed in 1993 op 72-jarige leeftijd aan een bacteriële infectie die hij opliep bij het slachten van wild. Zijn dierentuin bestaat niet meer, maar veel Enschedeërs bewaren er warme herinneringen aan.