Genetisch raadsel rond autisme deels opgelost

In dit artikel:

Autisme kan door veranderingen in honderden verschillende genen worden beïnvloed. Onderzoekers van Boston Children’s Hospital onderzochten daarom achttien genen die met autisme samenhangen. In menselijke voorlopercellen schakelden ze elk gen afzonderlijk minder actief en bekeken ze de gevolgen voor andere genen. Vaak veranderde daarbij de activiteit van dezelfde groep autismegerelateerde genen. Zo nam de activiteit van 27 sterk geassocieerde genen af bij minstens tien van de achttien ingrepen. Dit verschijnsel, waarbij uiteenlopende genetische verstoringen tot vergelijkbare veranderingen leiden, noemen de onderzoekers ‘transcriptomic convergence’. Ze zagen het ook in gekweekte, hersenachtige structuren, wat erop wijst dat de genen onderdeel zijn van een gedeeld biologisch netwerk.

Daarnaast vonden de wetenschappers aanwijzingen voor een mogelijke rol van het X-chromosoomgen ZFX. Dit gen is gemiddeld actiever in vrouwelijke cellen, omdat het aan de gebruikelijke uitschakeling van één X-chromosoom ontsnapt. ZFX reguleert verschillende autismegerelateerde genen en zou mogelijk de gevolgen van sommige schadelijke mutaties gedeeltelijk kunnen beperken. Dit past bij de hypothese van een biologisch ‘female protective effect’.

De onderzoekers benadrukken echter dat zij niet hebben bewezen dat ZFX meisjes daadwerkelijk tegen autisme beschermt: de experimenten vonden plaats in cellen en laboratoriumstructuren, niet bij kinderen. Bovendien krijgen jongens weliswaar vaker en eerder een diagnose, maar halen meisjes die achterstand later grotendeels in. Verschillen in herkenning en diagnostiek kunnen dus een belangrijke rol spelen. De resultaten bieden vooral nieuwe inzichten in de onderliggende biologie en mogelijke aanknopingspunten voor toekomstige behandelingen, waarvan veiligheid en effectiviteit nog moeten worden onderzocht.