Gen op X-chromosoom kan verklaren waarom relatief weinig vrouwen autisme hebben

woensdag, 18 november 2026 (09:20) - New Scientist NL

In dit artikel:

Onderzoekers van het Boston-kinderziekenhuis hebben aanwijzingen gevonden dat het gen ZFX op het X-chromosoom een rol speelt bij het verschil in autisme tussen mannen en vrouwen. ZFX beïnvloedt een netwerk van genen die betrokken zijn bij de ontwikkeling van autisme en kan mogelijk een beschermend effect hebben.

Autisme komt volgens de huidige schattingen tot vier keer vaker voor bij mannen, al zijn de cijfers onzeker. Bij vrouwen worden kenmerken vaak minder duidelijk herkend of gemaskeerd, waardoor de diagnose later of helemaal niet wordt gesteld. Toch zijn er ook biologische aanwijzingen voor een verschil: vrouwen met autisme hebben gemiddeld meer ongunstige genetische varianten nodig voordat de aandoening duidelijk tot uiting komt.

Om de samenwerking tussen autismegerelateerde genen te onderzoeken, kweekten de wetenschappers cellen die zich tot neuronen ontwikkelen. Met een aangepaste CRISPR-techniek schakelden ze twintig bekende autismegenen afzonderlijk deels uit. Het verminderen van één gen bleek vaak ook de activiteit van veel andere genen te verlagen. Op basis daarvan identificeerden de onderzoekers een netwerk van ongeveer zeventig genen die elkaar beïnvloeden.

Een andere groep genen binnen dat netwerk is actiever in vrouwelijke dan in mannelijke hersenen. Dat bracht de onderzoekers bij ZFX. Vrouwen hebben twee X-chromosomen en daardoor twee actieve kopieën van dit gen, terwijl mannen er één hebben. ZFX zou de activiteit van autismegenen kunnen versterken en zo de gevolgen van ongunstige mutaties deels opvangen.

De bevindingen zijn volgens deskundigen biologisch plausibel, maar bewijzen nog niet dat extra ZFX-activiteit autisme voorkomt. Daarvoor zijn experimenten in cellen en organismen nodig. Waarschijnlijk spelen naast ZFX ook andere genen, hormonen en biologische verschillen een rol.

BEKIJK OOK:

Vandaag Inside: Albert Verlinde haalt uit naar Henri Bontenbal: 'Dan steek je een mes in je eigen coalitie!'