Ga vanavond rond een kampvuur zitten: daar begon volgens deze onderzoekers onze taal

In dit artikel:

De menselijke taal is mogelijk niet ontstaan uit praktische noodzaak, zoals jagen, werktuigen maken of oorlog voeren, maar rond het kampvuur. Dat stellen gedragsonderzoeker Catherine Hobaiter van de University of St Andrews en antropoloog Nathaniel Dominy van Dartmouth College in een overzichtsstudie. Volgens hen beschikken mensapen al over een uitgebreid gebarensysteem: chimpansees gebruiken meer dan 140 gebaren en berggorilla’s ruim 120. De betekenis hangt vaak af van de context, net zoals woorden bij mensen meerdere betekenissen kunnen hebben.

De onderzoekers betwijfelen dat taal oorspronkelijk nodig was voor samenwerking. Andere dieren maken werktuigen of jagen samen zonder taal, terwijl chimpansees ook cultuur doorgeven, conflicten voeren en voor elkaar zorgen. In vertrouwde groepen kunnen bovendien blikken en gebaren veel informatie overbrengen. De behoefte aan taal zou vooral zijn ontstaan tijdens bijeenkomsten bij het vuur, wanneer mensen na zonsondergang verhalen vertelden over gebeurtenissen uit het verleden, verre plaatsen en afwezige personen. Observaties bij de Ju/’hoansi in zuidelijk Afrika laten zien dat gesprekken overdag vooral praktisch zijn, terwijl rond het kampvuur meer verhalend wordt gesproken.

Vuur kan volgens de auteurs die ontwikkeling hebben bevorderd. Hoewel het licht sterk genoeg is om gebaren te zien, belemmert het vuur zicht op mensen aan de overkant en maakt het flakkerende licht langdurige visuele communicatie lastiger. De flikkerfrequentie van vlammen zou bovendien overeenkomen met trage hersengolven die betrokken zijn bij aandacht en geheugen. Ook valt het ritme ongeveer binnen dat van menselijke spraak, waardoor vuur mogelijk een geschikte omgeving voor gezamenlijk verhalen vertellen vormde. Het vuur verlengde de actieve dag daarnaast met enkele uren zonder de slaap sterk te verstoren.

De studie levert echter geen bewijs, maar presenteert een hypothese met zes nog te toetsen voorspellingen. Zo is nog niet vastgesteld of verhalend spreken daadwerkelijk een kenmerkend ritme heeft dat met vuur overeenkomt. Ook zijn de observaties bij één hedendaagse gemeenschap gedaan; die rechtstreeks terugprojecteren naar de menselijke voorouders van circa twee miljoen jaar geleden blijft onzeker.