'Europa moet Amerika niet afschrijven'

In dit artikel:

Neurogeneticus Rosa Rademakers ontving in april de prestigieuze Breakthrough Prize voor haar ontdekking uit 2011. Aan de Mayo Clinic in Florida vond ze de meest voorkomende genetische oorzaak van frontotemporale dementie (FTD) en amyotrofische laterale sclerose (ALS). Eén genetisch defect blijkt beide ziekten te kunnen veroorzaken en komt voor in bijna een derde van de families met FTD of ALS. Volgens Rademakers bracht de ontdekking de ziekten op één spectrum en gaf ze het onderzoek naar oorzaken en behandelingen een sterke impuls.

Een therapie is er nog niet, maar wereldwijd lopen klinische studies. Ook naar een andere genetische oorzaak van FTD, het verlies van het eiwit progranuline, worden behandelingen onderzocht. Eerdere pogingen slaagden er wel in het eiwitgehalte in het bloed te verhogen, maar niet op de plek waar het in de hersenen nodig is. Nieuwe gentherapieën proberen progranuline rechtstreeks naar de hersenen te brengen. Rademakers verwacht dat die aanpak kansrijk is, al onderschatte ze vroeger hoe ingewikkeld en duur medicijnontwikkeling voor zeldzame ziekten is.

Sinds 2019 leidt Rademakers het VIB-UAntwerpen Centrum voor Moleculaire Neurologie. Haar onderzoek combineert genetica met bio-informatica, transcriptomics, proteomics en celmodellen waarin neuronen uit menselijke stamcellen worden gekweekt. Zelf programmeert ze niet, maar haar medewerkers gebruiken steeds vaker computermethoden en hulpmiddelen zoals ChatGPT. Ze verwacht niet dat kunstmatige intelligentie het wetenschappelijke denkwerk volledig overneemt: inzicht in ziekte, kliniek en pathologie blijft volgens haar mensenwerk.

Rademakers keerde in 2019 met haar gezin terug uit Florida om de leiding van het Antwerpse centrum over te nemen. Het instituut is sindsdien ongeveer verdubbeld in omvang, maar ze vindt dat onderzoek in de Verenigde Staten sneller vooruitgaat door grotere ambities en ruimere financiering. Omdat Europese onderzoekers vaak in een zeer competitieve subsidiewereld werken, sluit ze niet uit dat ze over enkele jaren opnieuw naar het buitenland vertrekt.

Over tien jaar hoopt Rademakers dat er effectieve behandelingen voor FTD zijn en dat patiënten al in een vroeg stadium kunnen worden opgespoord en onderzocht. De Breakthrough Prize zelf was voor haar een uitzonderlijke ervaring: tijdens de ceremonie stond ze tussen internationale sterren, kreeg ze de trofee van John Legend en ontmoette ze onder anderen Bill Gates, Lady Gaga en Rob Lowe.