Europa en Japan zetten megatokamak in voor cruciale test richting fusie-energie
In dit artikel:
In Japan is de geïntegreerde commissioning van de JT-60SA tokamak opnieuw gestart: een gezamenlijke Europese-Japanse testfase die moet aantonen of langere, stabiele en krachtiger fusieplasma’s haalbaar zijn. De JT-60SA is momenteel de grootste actieve fusie-installatie ter wereld en wordt beheerd door QST binnen het Broader Approach-programma; EUROfusion- en ITER-experts nemen actief deel aan de werkzaamheden. De voorbereidende tests lopen nu en de intensieve experimentele campagne staat gepland om eind 2026 te beginnen en zes maanden te duren.
De afgelopen twee jaar lag de tokamak stil na een eerste, laag-energetische plasma-start in 2023. In die periode is de machine ingrijpend aangepast: twee grote in-vessel coils (ringvormige spoelen van circa acht meter) zijn in de installatie geïntegreerd om de positie en stabiliteit van het plasma razendsnel bij te sturen. Daarnaast zijn een nieuwe first wall en een divertor met carbon-based bepantsering geplaatst om enorme thermische belastingen beter te weerstaan. Europese bijdragen omvatten cryopompen, extra verwarmingssystemen en geavanceerde diagnostiek om hogere temperaturen en langere plasmapulsen mogelijk te maken.
De herstart verloopt in meerdere stappen: controle van systemen bij kamertemperatuur, het creëren van hoogvacuum, het koelen en activeren van de supergeleidende magneten en uiteindelijk tests op operationele parameters. Voor het besturen en voorspellen van plasma-gedrag worden moderne AI- en high-performance computinginstrumenten ingezet. Projectleiders benadrukken dat het combineren van magnetische controle, weerstand tegen hitte en verbeterde instrumentatie cruciaal is om van korte pulsen naar gecontroleerde, langdurige werking te schakelen.
JT-60SA fungeert als schakel tussen fundamenteel onderzoek en grotere projecten: bevindingen moeten direct toepasbaar zijn voor ITER in Frankrijk en uiteindelijk voor DEMO, de demonstratiereactor die moet aantonen dat fusie-energie op industriële schaal mogelijk is. De huidige fase is daarmee technisch en strategisch belangrijk: het brengt meegeleverde componenten samen in één geïntegreerd systeem en test technieken die essentieel zijn voor toekomstige commerciële fusiereactoren.