Erik Scherder legt uit of een breintransplantatie medisch gezien mogelijk is
In dit artikel:
Hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder (in een afwisselende columnreeks met cardioloog Leonard Hofstra) bespreekt waarom een hersentransplantatie vooralsnog geen realistisch medisch toekomstbeeld is en wat je wél met je brein kunt nalaten voor de wetenschap. Sinds de invoering van de donorwet in Nederland (2020) staan organen als hart, lever en nieren in het register, maar het brein is daar opvallend niet bij opgenomen.
De kern van Scherders uitleg: het losmaken en opnieuw aansluiten van een menselijk brein vereist het intact overbrengen van een buitengewoon complex netwerk aan structuren. Denk aan vitale bloedvaten (zoals de cirkel van Willis), de hersenstam, het harde hersenvlies, het ruggenmerg en miljarden zenuwvezels die zintuigen, spraak en andere functies aansturen. Kleine beschadigingen bij zo’n operatie zouden direct grote functionele gevolgen hebben, waardoor transplantatie op dit moment technisch onhaalbaar is — en waarschijnlijk nog lange tijd zal blijven.
Tegelijk loopt onderzoek naar alternatieve technieken door. Brain-computer interfaces (BCI) plaatsen elektroden in of op de hersenen om signalen uit te lezen en om te zetten in handelingen. Vooralsnog kunnen mensen met verlammingen hiermee bijvoorbeeld een cursor bedienen of eenvoudige communicatie tot stand brengen. Deze toepassingen tonen potentie, maar roepen ook ethische vragen op over privacy, gedachtelezen en de mate waarin we hersenactiviteit kunnen beïnvloeden.
Wie wél iets met zijn of haar hersenen wil doen, kan doneren aan de wetenschap. De Nederlandse Hersenbank verzamelt hersenweefsel voor onderzoek — van mensen met en zonder neurologische of psychiatrische aandoeningen — en levert zo cruciale informatie voor het begrijpen en bestrijden van ziekten als alzheimer, parkinson en depressie.
Kort: een volledig functioneel brein in een ander lichaam plaatsen blijft sciencefiction; donorhersen kunnen echter wél bijdragen aan doorbraken in hersenonderzoek die veel mensen ten goede kunnen komen.