Een kosmische garnaal die met 300.000 kilometer per uur door de ruimte raast

In dit artikel:

Nieuwe opnamen van Sh2-188 tonen een opvallend asymmetrische planetaire nevel in het sterrenbeeld Cassiopeia. Door zijn gebogen vorm lijkt het object op een gloeiende garnaal, wat de bijnaam ‘Garnaalnevel’ heeft opgeleverd. De merkwaardige structuur ontstaat doordat de centrale witte dwerg met ongeveer 300.000 kilometer per uur door het interstellaire medium beweegt.

Planetaire nevels ontstaan wanneer een zonachtige ster aan het einde van haar leven haar buitenlagen afstoot. Gewoonlijk vormt dat een min of meer ronde gasbel rond de achtergebleven witte dwerg. Bij Sh2-188 botst het uitgestoten gas echter met omringend materiaal. Aan de voorkant ontstaat daardoor een boegschok: het gas wordt samengedrukt, verhit en helder. Aan de achterzijde blijft een veel vagere sliert van achtergelaten materiaal over.

De nevel werd in de jaren vijftig ontdekt door de Sovjet-astronomen Grigory Shajn en Vera Gaze en werd later door de Amerikaanse astronoom Stewart Sharpless opgenomen als nummer 188 in zijn catalogus. Aanvankelijk dachten astronomen dat het om een supernovarest ging, maar diepere beelden en spectroscopisch onderzoek lieten zien dat Sh2-188 het afgestoten omhulsel van een stervende, zonachtige ster is.

De nieuwste beelden combineren zichtbaar licht met röntgenwaarnemingen van NASA’s Chandra-ruimtetelescoop. Optische filters brengen vooral waterstof en zuurstof in beeld, terwijl de röntgenstraling extreem heet gas van miljoenen graden onthult. Dat gas ontstaat door de botsing tussen de snel bewegende nevel en het interstellaire materiaal. Sh2-188 laat zo zien dat een planetaire nevel geen statische gasbel is, maar een dynamisch systeem waarin gas voortdurend wordt samengedrukt, verhit en verspreid.