Durf jij nog alles te posten op social media? Of heb je last van het 'chilling effect'?
In dit artikel:
Het demissionaire kabinet diende vorig jaar een wetsvoorstel in dat de politie meer bevoegdheden wil geven om persoonsgegevens uit publiek toegankelijke online bronnen — zoals sociale media en open fora — te verzamelen en te analyseren. Dat plan wekt zorgen over een zogenoemd chilling effect: mensen die uit angst voor toezicht hun gedrag en meningsuiting aanpassen en daardoor minder deelnemen aan het publieke debat.
Radboud-professor Bart Jacobs (Computer Security, Privacy & Identity) waarschuwt dat digitale monitoring hetzelfde knellende gevoel kan veroorzaken als permanente observatie in de fysieke wereld. Waar de politie nu bijvoorbeeld wel willekeurige snelheidscontroles mag uitvoeren maar niet iemand de hele dag mag achtervolgen, geldt volgens hem datzelfde principe ook online: systematische, brede surveillance is problematisch. Het kabinet zegt de maatregel nodig te hebben om groepen te screenen die mogelijk de openbare orde willen verstoren, maar Jacobs betwijfelt of die baten opwegen tegen de nadelen voor onschuldige burgers.
In de praktijk kan het chilling effect ertoe leiden dat mensen minder open zijn over alledaagse zaken — bijvoorbeeld terughoudend worden over het delen van informatie over drugsgebruik — of hun gedrag aanpassen uit de vrees dat er “iemand van de politie” meekijkt, zoals hij het illustreert. Jacobs verwerpt ook het argument dat je niets te vrezen hebt als je niets te verbergen hebt; volgens hem is het vooral een kwestie van de verhouding tussen burger en overheid en het vertrouwen dat mensen hebben dat ze in een vrij land leven. Verlies van dat vertrouwen kan leiden tot minder samenkomen, minder discussie en een beperking van foutjes en experimenten in meningsuiting.
Jacob concludeert dat vrijheid ruimte moet laten voor fouten en onvolmaakte uitingen. Terwijl gerichte opsporing tegen reële dreigingen volgens hem terecht is, lijken de risico’s van brede online surveillancemogelijkheden op dit moment zwaarder te wegen dan de voordelen.