Dit is waarom de Schijf van Vijf zo veel kritiek krijgt
In dit artikel:
De vernieuwde Schijf van Vijf — waarin gezondheid nu wordt afgewogen tegen voedselveiligheid en milieu-impact — veroorzaakte recent flinke ophef in Nederland. Politici en publiek reageerden fel op sociale media, onder meer omdat advies als normerend werd ervaren. Diëtist Michaël Sels van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen reageert daarop vanuit België: hij begrijpt de kritiek vooral als een communicatieprobleem en vindt dat de Nederlandse campagne slimmer had kunnen zijn. “Verleiden is beter dan verbieden,” zegt Sels, waarmee hij het Belgische uitgangspunt samenvat.
De Nederlandse Schijf baseert zich, net als veel andere nieuwe voedingsadviezen, op internationale inzichten zoals de Planetary Plate (ook bekend als het EAT‑Lancet- of Planetary Health-dieet). Dat model probeert een voedingspatroon te formuleren waarmee de wereldbevolking gezond kan eten binnen de grenzen van de planeet. Belangrijk bij die aanpak is dat landen het model lokaal vertalen: niet elke voedingscultuur of landbouwsector is hetzelfde.
Sels benadrukt dat gezondheid en duurzaamheid niet altijd exact samenvallen, maar dat het in de praktijk om praktische compromissen gaat. Mensen kiezen vaak voor snelle, haalbare opties — een kant-en-klaar bakje fruit kan maatschappelijk gezien beter zijn dan een ongezond tussendoortje uit een automaat. Kleine aanpassingen door veel mensen — vaker peulvruchten eten, meer groenten en gezonde vetten gebruiken — leveren volgens hem meer op dan perfecte, maar geringe gedragsveranderingen door een kleine groep. Zelfs producten met een minder gunstige milieuvoetafdruk, zoals avocado’s, kunnen een rol spelen als ze mensen helpen om vaker gezonde keuzes te maken.
Sels noemt ook het probleem van belerend overkomen: als advies voelt als “niet doen” of als aanval op gewoonten (denk aan de klassieke gehaktbal), haken veel mensen af. Effectiever is volgens hem het aanbieden van respectvolle alternatieven en inspirerende voorbeelden in plaats van verbodstaal. Daarnaast waarschuwt hij voor extremere diëten die wetenschappelijke selecties gebruiken om hun punt te maken — vaak gaat het om cherry picking van studies.
Kort samengevat: de vernieuwde Schijf van Vijf staat op stevige onderzoeksbasis en probeert gezondheid en duurzaamheid te verenigen, maar de acceptatie hangt sterk af van de toon en de vertaalslag naar iemands dagelijks leven. De grootste winst ligt volgens Sels niet in perfectie, maar in eenvoudige, haalbare aanpassingen die door veel mensen worden doorgevoerd.