Deze topwetenschappers komen via het Tulp Fonds naar Nederland: 'Ik kon in de VS mijn werk niet meer doen'

In dit artikel:

Door toenemende politieke druk en beperkingen op academische vrijheid verlaten tientallen toponderzoekers hun werkplek in het buitenland en gaan ze verder bij Nederlandse universiteiten en kennisinstellingen. In totaal gaat het om 34 wetenschappers; 29 van hen komen uit de Verenigde Staten. Hun overstap is mogelijk gemaakt door het Tulp Fonds, een regeling van het ministerie van Onderwijs en de NWO die Nederland aantrekkelijker moet maken als kennisland en in totaal 50 miljoen euro beschikbaar stelt.

Quest licht vier onderzoekers uit die dankzij het fonds in Nederland aan de slag zijn gegaan. Cultuurwetenschapper Maisha Wester verruilde Indiana University voor Leiden. Zij onderzoekt hoe het idee van “ras” historisch is geconstrueerd om slavernij en ongelijkheid te rechtvaardigen, maar kreeg in de VS steeds meer last van een klimaat waarin diversiteitsonderzoek wordt weggezet en zijzelf te maken kreeg met racisme en intimidatie. Jurist Itamar Mann verhuisde van de University of Haifa naar de VU Amsterdam. Hij bestudeert internationaal recht en ziet de zee als een model voor nieuwe domeinen zoals klimaat, ruimte en digitale regelgeving, in een periode waarin staten het internationaal recht steeds vaker onder druk zetten.

Ook econometica Marieke Kleemans keert terug naar Nederland, naar de Universiteit Utrecht, na een loopbaan via onder meer Yale, Berkeley en Illinois. Zij onderzoekt waarom kansen en welvaart zo sterk afhangen van je geboorteplek en hoe beleid regionale ongelijkheid kan verminderen. Voor haar speelde vooral mee dat ontwikkelingsvraagstukken in de VS minder prioriteit kregen en de afbouw van USAID haar vakgebied trof. Astrofysica Jocelyn Kelly Holley-Bockelmann verhuisde van Vanderbilt University naar SRON om haar werk aan zwarte gaten, zwaartekrachtgolven en het NASA-ESA-project LISA voort te zetten. Volgens haar werd het werk in Tennessee steeds moeilijker door een fel anti-intellectueel en conservatief politiek klimaat, dat ook het aantrekken van talent bemoeilijkte.

De rode draad is duidelijk: Nederland gebruikt het Tulp Fonds om wetenschappelijk talent op te vangen dat elders vastloopt, en profiteert tegelijk van extra expertise op terreinen als recht, ongelijkheid, cultuur en ruimteonderzoek.