Deze 6 dieren werden voor de rechter gesleept in bizarre rechtzaken

In dit artikel:

Dieren zijn eeuwenlang voor menselijke rechtbanken gedaagd, soms voor ernstige misdrijven en soms voor schade of vermeende hekserij. Historicus Sven Gins van de Rijksuniversiteit Groningen onderzocht zes opvallende zaken. Volgens hem draaiden deze processen vooral om menselijke belangen: ze moesten de menselijke superioriteit benadrukken, religieuze opvattingen bevestigen of een juridisch probleem oplossen.

In het Franse Savigny-sur-Étang werd in 1457 een zeug met haar biggen betrapt nadat een vijfjarige jongen was gedood en deels opgegeten. De zeug werd schuldig bevonden aan moord en opgehangen. De biggen werden vrijgesproken, maar hun eigenaar wilde ze niet terug. Ze kwamen bij een edelvrouw terecht, vermoedelijk om uiteindelijk te worden opgegeten. Een proces kon volgens Gins ook duidelijk maken of een dier zelf verantwoordelijk was of door mensen was ingezet.

In Bazel werd in 1474 een kip die op een haan leek ter dood veroordeeld nadat zij een ei had gelegd. Haneneieren golden als onnatuurlijk en konden volgens volksverhalen door heksen worden gebruikt om een basilisk voort te brengen. De kip werd daarom wegens hekserij verbrand. Zulke zaken sloten aan bij religieuze spanningen en heksenvervolgingen tijdens de Reformatie.

In Autun klaagden inwoners in 1488 slakken aan omdat die hun oogst vernielden. Een kerkelijke rechtbank gaf de bewoners gelijk en liet de dieren symbolisch verbannen. Tijdens een processie sprenkelden zij wijwater over de velden en gaven zij de slakken drie dagen om te vertrekken. Kerkelijke processen tegen plaagdieren waren vaak een laatste, maar weinig effectieve poging om goddelijke hulp in te roepen.

De inwoners van St. Julien klaagden in 1546 kevers aan die hun wijngaarden aantastten. Eerst kregen de kevers gelijk: volgens de kerk waren ze door God gestuurd omdat de mensen hadden gezondigd. Toen de insecten ruim veertig jaar later terugkeerden, kregen ze een advocaat. Die rekte de procedure, onder meer omdat hij naar eigen zeggen niet met zijn cliënten kon overleggen. Uiteindelijk werd een stuk land als leefgebied aangeboden, maar de afloop is onbekend: het laatste deel van het procesdossier was door insecten aangevreten.

In Vanves werd in 1750 een mannetjesezel aangeklaagd nadat hij een ezelin bereden vrouw had omvergeworpen. De vrouw eiste schadevergoeding, maar de parochie verdedigde het dier als vreedzaam en goed opgevoed. De ezel en zijn eigenaren werden vrijgesproken. De zaak werd later verward met een proces over bestialiteit, waarbij dieren doorgaans eveneens werden veroordeeld en soms zelfs de processtukken werden vernietigd.

Het meest recente voorbeeld vond plaats in 2008 in Noord-Macedonië. Een beer bleef de bijenkorven van een imker plunderen nadat afschrikken met harde muziek en licht niet meer werkte. De rechtbank van Bitola verklaarde de beer schuldig en legde een boete van ongeveer 2.000 euro op. Omdat het dier verdwenen was, betaalde de staat. Ook hier bood een rechtszaak vermoedelijk een juridische uitweg voor een schadevergoeding.

Moderne dierenrechtszaken verschillen volgens Gins van middeleeuwse processen: dieren worden niet langer gezien als dragers van kwade wil. Tegenwoordig komen dierenactivisten vooral voor dieren op om hun rechten onder de aandacht te brengen.