Depressie door ontregelde biologische klok reageert slecht op antidepressiva

In dit artikel:

Een grootschalig Australisch onderzoek wijst erop dat ongeveer 23 procent van de mensen met een ernstige, terugkerende depressie mogelijk een verstoorde biologische klok heeft. Deze zogenoemde circadiane depressie lijkt samen te hangen met een ander biologisch mechanisme dan andere depressievormen en reageert mogelijk minder goed op gangbare antidepressiva, zoals SSRI’s.

Psychiatrisch onderzoeker Ian Hickie en zijn collega’s onderzochten ruim 10.000 Australiërs met een ernstige depressie. Zij verzamelden informatie over slaap, seizoensgebonden veranderingen in klachten en genetische kenmerken. Deelnemers werden tot de circadiane groep gerekend wanneer zij minstens drie kenmerken hadden, zoals een laat slaapritme, grote moeite met opstaan, langer slapen tijdens depressieve periodes, uitslapen op vrije dagen of sterke seizoensschommelingen in stemming, energie, slaap en eetlust.

Mensen in deze groep kregen gemiddeld op jongere leeftijd voor het eerst depressieve klachten: rond hun achttiende, tegenover ongeveer 23 jaar bij de andere deelnemers. Hun symptomen waren bovendien ernstiger en suïcidale gedachten kwamen vaker voor. Genetische varianten die verband houden met slaapstoornissen, een hoger lichaamsgewicht, ontstekingen en ADHD kwamen bij hen ook vaker voor. Volgens neurowetenschapper Emiliana Tonini gaat het niet alleen om hoeveel iemand slaapt, maar vooral om een stabiel ritme en regelmaat.

De biologische klok wordt iedere ochtend bijgesteld door daglicht. Volgens de onderzoekers kunnen veel kunstlicht, weinig buiten komen, lang achter een scherm zitten en ’s nachts actief blijven dat 24-uursritme verstoren. Dat kan niet alleen slaap en stemming beïnvloeden, maar ook concentratie, gewicht en stofwisseling.

De onderzoekers willen daarom klinisch testen of melatonine, het hormoon dat de slaap-waakcyclus regelt, beter werkt bij dit type depressie. Ook agomelatine, dat de werking van melatonine nabootst, lijkt in eerder onderzoek de slaap te verbeteren en depressieve klachten te verminderen. Daarnaast wordt onderzocht of gedragsaanpassingen helpen, zoals vroeg in de ochtend en rond het middaguur naar buiten gaan, overdag op vaste tijden eten en bewegen en ’s avonds fel licht, zware maaltijden en intensief sporten vermijden.

De bevindingen bieden volgens psychiater Colleen Loo nieuwe inzichten, maar er is meer onderzoek nodig voordat circadiane depressie officieel als apart subtype wordt erkend. Zij waarschuwt dat artsen op basis van deze studie nog niet meteen andere medicijnen moeten voorschrijven. Aanpassingen zoals meer daglicht en gedimd licht voor het slapengaan kunnen volgens haar wel naast een bestaande behandeling worden overwogen; voor melatonine is overleg met een arts of behandelaar verstandig.