De wetenschap achter bosbranden: worden ze erger? Wat zijn de gevolgen? En wanneer spreek je van een zombiebrand?

In dit artikel:

Bosbranden horen in veel ecosystemen van nature bij de kringloop, maar wetenschappers zien dat ze door klimaatverandering en landgebruik sneller, groter en intensiever worden. Sinds de jaren zeventig nemen in veel delen van de wereld de dagen met extreem brandgevaar toe en worden brandseizoenen langer. Satellietdata laten weliswaar zien dat het totale verbrande oppervlak wereldwijd sinds begin deze eeuw iets is gedaald, vooral door minder savannebranden in Afrika, maar in bosgebieden neemt de schade juist toe.

Onderzoekers spreken steeds vaker van megabranden: uitzonderlijk grote branden die zó heet worden dat ze hun eigen weersysteem kunnen vormen, met rookpluimen die zelfs nieuwe bliksem en branden kunnen veroorzaken. Klimaatverandering is daarbij niet de enige factor. Door jarenlang snel blussen hoopt in veel gebieden veel droog hout en dode vegetatie op, waardoor branden later heviger uitpakken.

De term ‘zombiebrand’, die na recente branden in Frankrijk opdook, is in de wetenschap eigenlijk misleidend. Het gaat meestal om een veenbrand: een smeulende ondergrondse brand in eeuwenoude veenlagen die veel koolstof bevatten. Alleen in zeldzame gevallen blijft zo’n brand de winter over en laait hij in het voorjaar weer op. Zulke overwinterende branden zijn vooral bekend uit Alaska, Canada en Siberië.

Bos- en veenbranden stoten grote hoeveelheden CO2, methaan en andere gassen uit en versterken zo de opwarming. Vooral veenbranden zijn schadelijk, omdat daarin opgeslagen koolstof soms duizenden jaren oud is. Voor natuur en mens zijn de gevolgen groot: dieren en leefgebieden verdwijnen, en rook vormt vaak het grootste gezondheidsgevaar door fijnstof en giftige stoffen. Die rook kan zich bovendien over duizenden kilometers verspreiden. De conclusie van het artikel is dat natuurbranden geen toekomstprobleem meer zijn, maar nu al een groeiende klimaat-, natuur- en gezondheidscrisis.