De VLT fotografeert het Zuidelijk Windmolenstelsel, en dat valt op

In dit artikel:

Een nieuwe infraroodopname van het Zuidelijk Windmolenstelsel, Messier 83 (NGC 5236), is gemaakt met ESO’s Very Large Telescope (VLT) op de Paranal-sterrenwacht in Chili. Het spiraalstelsel staat op ongeveer 15 miljoen lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Waterslang en is zelfs met een verrekijker zichtbaar.

De VLT-foto is minder scherp en minder spectaculair dan de bekende Hubble-opname uit 2014. Dat komt niet doordat de VLT slechter presteert, maar doordat infraroodlicht andere informatie laat zien dan zichtbaar licht. Het infrarood dringt gedeeltelijk door de stofwolken heen en maakt daardoor de structuur van het stelsel en jonge sterren in de spiraalarmen beter zichtbaar. De opname is vooral nuttig voor onderzoek naar stervorming en jonge sterrenhopen.

Messier 83 is een actief en veelbestudeerd sterrenstelsel. In de afgelopen eeuw zijn er zes supernova’s waargenomen, naast bijna driehonderd supernovaresten en duizenden sterrenhopen, waarvan sommige minder dan vijf miljoen jaar oud zijn. Het stelsel wordt geclassificeerd als een SAB(s)c-spiraalstelsel: een tussenvorm met een zwakke centrale balk en relatief los gewonden spiraalarmen.

Ook de James Webb-ruimtetelescoop heeft recent nieuwe inzichten opgeleverd. Een in april 2025 gepubliceerde MIRI-opname liet onder meer gas, stof, sterren en actieve stervormingsgebieden zien. Webb vond bovendien aanwijzingen voor een mogelijk superzwaar zwart gat in het centrum, zichtbaar in sterk geïoniseerd neongas dat kan wijzen op een actieve galactische kern.

Hoewel Hubble het scherpste zichtbare portret van Messier 83 levert, voegt de VLT een belangrijke infraroodlaag toe. Samen laten de beelden zowel zien hoe het stelsel eruitziet als welke processen zich binnenin afspelen.