De pesticide DDT bleek toch geen wondermiddel
In dit artikel:
In het hoofdstuk over DDT uit Dirk de Bekkers boek Het pesticidenparadijs schetst hij hoe een stof die de menselijke geschiedenis leek te redden, uitgroeide tot een wijdverbreid milieuprobleem. De vuurdoop van DDT vond plaats eind 1943 in het door oorlog en ontbering getroffen Napels: Amerikaanse troepen besproeiden ruim een miljoen mensen en hun omgeving om een tyfusepidemie veroorzaakt door luizen te stoppen. Het middel, chemisch dichloordifenyltrichloorethaan en in 1939 als insecticide herontdekt door Paul Hermann Müller, bleek extreem effectief tegen muggen, luizen, vlooien en andere insecten die ziekten als malaria en tyfus verspreidden.
Na de oorlog werd DDT vanaf 1945 op grote schaal commercieel toegepast: op landbouwvelden, vee en in huiselijke producten. Het maakte landbouwproductie winstgevender, vee gaf meer melk en consumenten kregen verschillende spuitbussen, geïmpregneerd behang, boenwas en andere DDT-bevattende middelen aangeboden om huis- en kledingplagen te bestrijden. Ook grootschalige sprays vanuit voertuigen en vliegtuigen werden door overheden ingezet in volksgezondheidscampagnes.
De voordelen waren aanzienlijk: op veel plaatsen verdween malaria uit het dagelijks leven en landen zoals Nederland werden tegen 1970 door de WHO als malariavrij verklaard. Tegelijkertijd bleek DDT in de praktijk problematisch. Insecten ontwikkelden resistentie, en het middel stapelde zich op in voedselketens en in menselijk vetweefsel door de slechte afbreekbaarheid. Epidemiologisch en toxicologisch onderzoek bracht DDT in verband met voortplantingsproblemen, lagere spermakwaliteit, verstoorde menstruatie, borstvoedingsproblemen, diabetes en mogelijk borstkanker. Door dergelijke risico’s werd DDT begin jaren zeventig in Europa verboden.
Dat verbod veranderde niets aan de persistentie van de chemische verbinding: residuen zijn decennia later nog aantoonbaar in mensen en dieren wereldwijd, zelfs bij ijsberen en pinguïns. De tekst benadrukt daarmee de dubbele erfenis van DDT: onmiskenbare volksgezondheidswinst op korte termijn, maar langdurige milieu- en gezondheidseffecten die nog lang voelbaar zijn. (Bewerkte passage uit Dirk de Bekker, Het pesticidenparadijs; verschijningsdatum 27 januari 2026.)