De eerste ruimtebaby komt eraan

In dit artikel:

De terugkeer van de mens naar de ruimte maakt een eerste ruimtebaby steeds voorstelbaarder. In april vlogen vier astronauten tijdens een Artemis-missie achter de maan, en de komende jaren moeten maanbasissen, commerciële ruimtestations en mogelijk ruimtetoerisme de menselijke aanwezigheid buiten de aarde sterk uitbreiden. Volgens Angelo Vermeulen van de TU Delft en Spaceborn United kan daardoor al op relatief korte termijn een zwangerschap in de ruimte ontstaan, bijvoorbeeld omdat toeristen bewust de eerste ‘spacebaby’ willen verwekken.

Medisch en ethisch is dat voorlopig onverantwoord. Er is nog nooit een volledige levenscyclus van een zoogdier in de ruimte onderzocht. Experimenten met embryo’s en cellen waren kortdurend en beperkt, waardoor veel onzeker blijft over bevruchting, zwangerschap en de ontwikkeling van een kind.

Een belangrijk risico is de ioniserende straling buiten de beschermende aardatmosfeer en het magnetisch veld. Eicellen, zaadcellen en vooral embryo’s zijn daar zeer gevoelig voor. DNA-schade en verstoorde celdeling kunnen mogelijk leiden tot miskramen, groeistoornissen, neurologische afwijkingen, vruchtbaarheidsproblemen en gevolgen voor latere generaties. Tijdens missies naar de maan of Mars is de blootstelling waarschijnlijk groter dan in een lage baan rond de aarde.

Daarnaast kunnen microzwaartekracht, veranderde dag-nachtritmes, stress, isolatie, slaapgebrek en hormonale veranderingen de voortplanting verstoren. Zo kan een zaadcel zich in microzwaartekracht moeilijk verplaatsen. Volgens Vermeulen kunnen straling en het ontbreken van zwaartekracht elkaar bovendien versterken, vooral tijdens de kwetsbare vroege ontwikkeling van een embryo.

In de toekomst zouden technische oplossingen de risico’s mogelijk beperken. Ruimtestations kunnen bijvoorbeeld ronddraaien om kunstmatige zwaartekracht op te wekken en beter worden afgeschermd tegen straling. Een zwangerschap in een baan om de aarde of op de maan zou bovendien kunnen worden afgebroken door de vrouw naar de aarde terug te brengen; een volledige zwangerschap ver van de aarde ligt voorlopig niet voor de hand. Het commerciële bedrijf VAST onderzoekt al ruimtestations met kunstmatige zwaartekracht.

Meer onderzoek is daarom noodzakelijk. Spaceborn United ontwikkelt een geautomatiseerde IVF-incubator voor experimenten in de ruimte, waarvan een lancering in 2027 gepland staat. De resultaten kunnen niet alleen duidelijk maken hoe voortplanting buiten de aarde werkt, maar mogelijk ook behandelingen op aarde verbeteren, bijvoorbeeld door betere embryoselectie of nieuwe groeimedia.

Onderzoekers Sarah Baatout van KU Leuven en UGent en Vermeulen verwachten dat voortplanting in de ruimte technisch uiteindelijk mogelijk wordt als de mens zich permanent op de maan of Mars vestigt. Vanuit biologisch en medisch oogpunt is de mens daar echter nog lang niet klaar voor: de veiligheid van moeder, kind en toekomstige generaties is onvoldoende onderzocht.