De bouwkundige illusies van het Parthenon zijn een mythe

In dit artikel:

De bekende gedachte dat het Parthenon in Athene bewust is ontworpen met gebogen lijnen om optische illusies te corrigeren, berust volgens wiskundige Alain Goriely van de Universiteit van Oxford op een hardnekkige mythe. Het tempelcomplex, gebouwd in de vijfde eeuw voor Christus, lijkt recht, maar de fundering, horizontale onderdelen en zuilen bevatten subtiele krommingen.

Goriely onderzocht twaalf veronderstelde optische correcties. Voor sommige bestaat volgens hem geen overtuigend bewijs; andere zijn zo klein dat bezoekers ze onder normale omstandigheden niet zouden kunnen waarnemen. Zo zou de lichte bolling van de stylobaat, de trapsgewijze fundering, moeten voorkomen dat horizontale lijnen doorzakken. Berekeningen laten volgens Goriely echter zien dat een dergelijke visuele vertekening in een echt driedimensionaal gebouw niet zichtbaar zou zijn.

Een waarschijnlijkere verklaring voor de bolling van de vloer is waterafvoer. Kleine hellingen kunnen hebben voorkomen dat regenwater bleef staan, zoals ook bij wegen gebeurt. Neurowetenschapper Marge Livingstone van Harvard deelt die opvatting. Historicus John Senseney van de Universiteit van Arizona denkt bovendien dat de krommingen voortkwamen uit de vorm van het fundament en uit het vakmanschap van de bouwarbeiders, onder wie veel tot slaaf gemaakte mensen, en niet uit een uitgewerkt ontwerp van een architect om het oog te misleiden.

Ook voor andere vermeende correcties zijn eenvoudigere verklaringen mogelijk. De uitstulping in het midden van zuilen kan esthetisch aantrekkelijker of stabieler zijn dan rechte zuilen. Grotere hoekzuilen dragen mogelijk extra gewicht, terwijl taps toelopende zuilen langer lijken en constructief sterker zijn.

De oude Grieken kenden optische illusies wel, maar er is geen bewijs dat ze bij het Parthenon een bepalende rol speelden. De theorie werd pas ongeveer vier eeuwen na de bouw beschreven door de Romeinse architect Vitruvius. Omdat het idee tot de verbeelding spreekt, bleef het bestaan, net als de inmiddels verworpen bewering dat het Parthenon volgens de gulden snede is ontworpen.