Complotdenkers overschatten zichzelf en hun eigen opvattingen, legt deze expert uit

In dit artikel:

Complotdenkers overschatten niet alleen hun eigen gelijk, maar denken ook opvallend vaak dat veel meer mensen hun ideeën delen dan werkelijk het geval is. Dat blijkt uit onderzoek van Cornell University, waar bijna 4200 deelnemers cognitieve tests en vragen over complottheorieën kregen. Mensen die hoog scoorden op complotdenken bleken zelfs bij onzekere waarnemingstaken veel stelliger dan anderen: als ze bijvoorbeeld een vaag beeld van een dier moesten raden, deden ze dat alsof het geen gok was. Volgens Hannah Nijtmans van de Rijksuniversiteit Groningen past dat bij het gevoel van complotdenkers dat zij verder kijken dan de massa en de wereld beter doorzien.

Opvallend genoeg dacht 93 procent van de complotdenkers ook dat een meerderheid van de bevolking hetzelfde geloofde als zij. Dat lijkt in te gaan tegen het bekende beeld van complotdenkers als kleine, verlichte minderheid. Nijtmans zegt dat dit kan komen door filterbubbels en echokamers, waarin overtuigingen steeds opnieuw worden bevestigd. Daarnaast denken sommige complotdenkers dat anderen niet dom zijn, maar alleen nog niet over de juiste informatie beschikken; zodra die openbaar wordt, zou iedereen volgens hen tot dezelfde conclusie komen.

Nijtmans waarschuwt dat je in gesprekken beter eerst de onderliggende angst of twijfel serieus kunt nemen dan meteen met feiten te vechten. Bij mensen die nog niet volledig vastzitten in een gesloten wereldbeeld kan dat helpen, maar bij hardnekkige complotdenkers werkt een feitenstrijd vaak nauwelijks, omdat ze voor elk weerlegd punt snel nieuwe argumenten hebben.