China maakt 'geheime' ASML-machine na: Nederlandse monopolie wankelt
In dit artikel:
China meldt volgens Reuters een technologisch keerpunt: het land zegt een eigen prototype van een extreme ultraviolet (EUV) lithografiemachine te hebben ontwikkeld. EUV is de sleuteltechniek voor het maken van de meest geavanceerde chips — gebruikt in AI-versnellers, high-end processors en moderne smartphones — en werd tot nu toe praktisch alleen geleverd door ASML uit Veldhoven.
EUV-machines zijn extreem complex, bestaan uit honderdduizenden onderdelen en kosten meer dan €150 miljoen per stuk. ASML investeerde jaren en miljarden in onderzoek en ontwikkeling en bouwde daarmee een praktisch monopolie, ondersteund door een uitgebreid internationaal leveranciersnetwerk. Volgens de berichtgeving zou China bij de ontwikkeling van zijn prototype gebruik hebben gemaakt van oudere ASML-onderdelen en kennis van voormalige ASML-medewerkers — een aanpak die past bij eerder gesignaleerde pogingen tot reverse engineering en talentacquisitie. ASML heeft in het verleden al juridische stappen ondernomen tegen diefstal van bedrijfsgeheimen door ex-medewerkers.
Belangrijk is dat het Chinese toestel voorlopig een prototype is en nog geen productierijp systeem: er worden nog geen chips met EUV in China geproduceerd. Bronnen geven echter aan dat Peking mikt op operationele EUV-productie rond 2030. Als dat lukt, verkleint China zijn afhankelijkheid van westerse apparatuur en omzeilt het in de praktijk deels de impact van exportbeperkingen die de VS en Europa hebben ingesteld.
De timing valt samen met een wereldwijde chipvraaggolf door AI, cloudtoepassingen en elektrificatie. Waar de VS met de CHIPS-wet grote subsidies inzet om binnenlandse productie te boosten, zet China zwaar in op staatssteun en nationale bedrijven zoals SMIC en technologieconcerns als Huawei om een zelfvoorzienend halfgeleider-ecosysteem op te bouwen.
Strategisch gezien verandert een prototype nog niet direct de marktpositie van ASML; het ontbreken van een wereldwijd ondersteunend platform en schaalvoordelen blijft een barrière. Toch is de Chinese vorderingen een duidelijke waarschuwing: de technologische voorsprong van westerse leveranciers staat onder druk en de effectiviteit van exportrestricties kan op termijn afnemen, afhankelijk van hoe snel China de stap van prototype naar betrouwbare massa‑productie zet.