Bekijk: Nederland lag ooit op de evenaar

In dit artikel:

Aardwetenschappers van de Universiteit Utrecht hebben een interactieve website gemaakt — paleolatitude.org — waarmee je voor elke plek op aarde kunt zien waar die zich de afgelopen 320 miljoen jaar heeft bevonden. Onderzoeker Bram Vaes en collega’s werkten meer dan tien jaar aan de gedetailleerde reconstructie, waarin duizenden studies uit de hele wereld zijn verwerkt.

De onderzoekers combineerden twee benaderingen: de bewegingen van tektonische platen werden teruggeredeneerd aan de hand van de opbouw en afbraak van gebergten, en de breedtegraad van oude gesteenten werd bepaald met paleomagnetisme. Tijdens de vorming van gesteente richten magnetische mineralen zich naar het toenmalige aardmagnetisch veld; die richting werkt als een ‘paleo-kompas’ waarmee geologen schattingen van oude breedtegraden kunnen maken. Zo kun je bijvoorbeeld zien dat een locatie die nu op 52° noorderbreedte ligt, 300 miljoen jaar geleden op de evenaar of zelfs op het zuidelijk halfrond kon zitten.

Een opvallend resultaat is de snelle noordwaartse verplaatsing van India: dat gebied bevond zich rond 320 miljoen jaar geleden dicht bij de zuidpool en schoof later met hoge snelheid naar het noorden, totdat het tegen Azië botste. De tool is niet alleen populair voor nieuwsgierigen, maar ook waardevol voor wetenschappelijk onderzoek, bijvoorbeeld bij het interpreteren van fossielen en klimaatgegevens — omdat je moet weten op welke breedtegraad een gesteente lag om klimaatindicatoren goed te duiden.

De huidige reconstructie beslaat Pangea en de daaropvolgende 320 miljoen jaar (ongeveer 7% van de aardhistorie); de onderzoekers willen in toekomstige versies teruggaan tot zo’n 550 miljoen jaar.