Beeldverhaal: Hoe orchideeën ons waarschuwen voor achteruitgang van de biodiversiteit in Nederland

In dit artikel:

Fotograaf Loek Buter legde de strijd vast om de wilde orchidee in Nederland en won daarmee de Zilveren Camera in de categorie Documentair Nationaal. Zijn beelden werpen licht op een groter probleem: Nederland verliest biodiversiteit in hoog tempo — zoals emeritus hoogleraar Louise Vet in 2024 signaleerde — en de wilde orchidee fungeert als barometer voor die achteruitgang.

In Nederland komen nog ongeveer 40 wilde orchideesoorten voor, maar bijna alle soorten staan op de rode lijst. Oorzaken zijn verlies van leefgebieden, verslechterende bodem- en waterkwaliteit, plukincidenten door verzamelaars en de effecten van klimaatverandering: langere, drogere periodes in de zomer terwijl de planten juist vocht nodig hebben. Bovendien werkt de Nederlandse manier van waterbeheer (draineren, polderen, pompen) vaak tegen de natuurlijke omstandigheden die orchideeën behoeven.

Talloze vrijwilligers en organisaties zetten zich landelijk in: ze inventariseren groeiplaatsen, beschermen gebieden via beleid en lokale maatregelen (zoals paaltjes om maaien te voorkomen) en houden bezoekers op afstand. Soms zijn strengere afschrikmiddelen nodig; een getoonde constructie diende vooral om herten in de Kennemerduinen weg te houden. Een extra moeilijkheid is dat veel wilde orchideeën sterk afhankelijk zijn van specifieke mycorrhiza-schimmels en moeilijk te kweken of te herintroduceren zijn.

Toch is er hoop: de zomerschroeforchis keerde terug op een Brabantse hei na herintroductie met zaden uit Frankrijk en bloeide weer in 2023. Met zijn prijswinnende serie wil Buter aandacht vestigen op de zeldzame schoonheid en kwetsbaarheid van deze planten. De foto’s zijn te bekijken op de site van de Zilveren Camera.