Astronomen zien de echte ochtendhemel in De sterrennacht, expert Van Gogh Museum is niet overtuigd

In dit artikel:

Zuid-Koreaanse onderzoekers denken dat de hemel in Vincent van Goghs De sterrennacht verwijst naar een echte ochtendhemel boven Saint-Rémy-de-Provence, rond 22 juli 1889. Volgens astronoom en ingenieur Elijah Jeong-hyun Kim zijn de opvallende sterren de Hyaden in het sterrenbeeld Stier, met Aldebaran, en stonden Venus en een smalle afnemende maansikkel die periode dicht bij elkaar. Dat past volgens hem precies bij het schilderij en bij het uitzicht vanuit Van Goghs kamer in de psychiatrische inrichting waar hij verbleef.

De analyse biedt een mogelijke oplossing voor een bekend probleem: het werk wordt vaak rond 18 juni gedateerd, maar toen was de maan vrijwel vol in plaats van een sikkel. Kim reconstrueerde de zichtbare hemel en vergeleek de sterpatronen door ze digitaal te verschuiven, draaien en vergroten. Ook een door Van Gogh gemaakte pentekening sluit volgens de onderzoekers goed aan bij de Hyaden. Zij herkennen daarnaast de Zomerdriehoek in Caféterras bij nacht.

De conclusie is omstreden. Teio Meedendorp van het Van Gogh Museum zegt dat de datering rond 18 juni vaststaat en dat Van Gogh het schilderij niet rechtstreeks buiten schilderde, maar in zijn atelier maakte op basis van verbeelding, eerdere werken en tekeningen. Volgens hem gebruikte de kunstenaar sterrenhemels niet als exacte astronomische voorstellingen. Zo schilderde Van Gogh in Sterrennacht boven de Rhône de Grote Beer aan de verkeerde kant van de hemel. De overeenkomst met de hemel van 22 juli kan daarom volgens Meedendorp hooguit een herinnering of artistieke bewerking weerspiegelen, geen nauwkeurige waarneming.