Anderen pushen om óók alcohol te drinken: waarom doen we dat? (En hoe kom je onder die groepsdruk uit?)

In dit artikel:

Alcohol drinken wordt vaak gezien als onderdeel van gezellig samenzijn. Volgens gedragswetenschapper Martine Groefsema van de Radboud Universiteit spelen daarbij verschillende sociale mechanismen een rol. Alcohol activeert het beloningssysteem in de hersenen en geeft daardoor een prettig gevoel. Bovendien voelen mensen zich vaak meer op hun gemak wanneer ze denken dat anderen hebben gedronken: ze verwachten dat die socialer en vriendelijker reageren.

Mensen nemen elkaars drinkgedrag ook geregeld onbewust over. In een onderzoek uit 2019 liet een acteur deelnemers denken dat hij gewoon zelf een biertje koos. Afhankelijk van de deelnemer dronk hij één of drie biertjes. De proefpersonen bleken meestal ongeveer evenveel te drinken als de acteur, zonder te beseffen dat ze zijn gedrag imiteerden. Daarvoor was geen expliciete druk nodig.

Die druk ontstaat soms wel wanneer iemand alcohol afslaat. Groefsema vermoedt dat mensen gewend zijn elkaar na te doen en een weigering daarom als een soort afwijzing ervaren. Zelf niet meedoen kan voor de niet-drinker eveneens ongemakkelijk voelen, omdat mensen sterk de behoefte hebben om bij een groep te horen. Onderzoek laat zien dat aansluiting bij een groep het beloningssysteem activeert, terwijl buitensluiting hersengebieden prikkelt die ook met lichamelijke pijn te maken hebben. Alcohol drinken met anderen kan zo extra aantrekkelijk lijken.

Niet iedereen bezwijkt even snel voor groepsdruk. Zelfbeheersing verschilt deels van persoon tot persoon en wordt ook beïnvloed door de omgeving en gewoonten die iemand van huis uit meekrijgt. Wie in een omgeving opgroeit waar vaak alcohol wordt gedronken, kan daardoor gemakkelijker meegaan met de groep.

Groefsema adviseert mensen die alcohol willen vermijden om toch mee te doen met het gezamenlijke drinkmoment, bijvoorbeeld met een 0.0-biertje of een alcoholvrije cocktail in een vergelijkbaar glas of flesje. Zo blijft het sociale ritueel behouden zonder alcohol. Dat kan helpen in een cultuur waarin drank sterk met feestelijkheid en gezelligheid wordt verbonden. Volgens cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie uit 2025 ligt de alcoholconsumptie in Europa met gemiddeld 9,2 liter per persoon per jaar hoger dan in andere werelddelen. Hoewel alcohol per individu minder schadelijk kan zijn dan harddrugs, veroorzaakt het door het veel grotere aantal gebruikers maatschappelijk vaker schade.