AI ontdekt dat Romeinse steen uit Heerlen een bordspel is - en je kunt het nu online spelen

In dit artikel:

Een ovale kalkstenen plaat uit de collectie van Het Romeins Museum in Heerlen blijkt een Romeins bordspel te zijn. De steen, die aan het einde van de negentiende of het begin van de twintigste eeuw werd gevonden, is minstens 1550 jaar oud en afkomstig uit een Franse kalksteengroeve. Hij meet 21 bij 14,5 centimeter en bevat een rechthoekig patroon met schuine en rechte lijnen. De plaat houdt verband met Coriovallum, de Romeinse nederzetting die rond het begin van de christelijke jaartelling in Heerlen werd gesticht.

Archeoloog Walter Crist van de Universiteit Leiden herkende enkele jaren geleden mogelijke sporen van een spel. Gedetailleerde 3D-scans, gemaakt door restaurator Luk van Goor, toonden slijtage op plekken waar pionnen vermoedelijk waren verplaatst. Onderzoekers van de Universiteit Maastricht gebruikten vervolgens hun AI-systeem Ludii om op basis van het patroon tientallen mogelijke spelregels te testen. Eén variant leverde een speel- en slijtagepatroon op dat overeenkomt met de scans. Daarmee is voor het eerst AI ingezet om de regels van een oud spel te reconstrueren, al is niet bewezen dat Romeinen precies deze variant speelden.

Het gereconstrueerde spel heet Ludus Coriovalli. Twee spelers nemen het tegen elkaar op: de jager heeft vier pionnen en de prooi twee. De jager probeert de pionnen van de prooi in te sluiten; daarna wisselen de rollen en wint degene die de prooi met de minste zetten vangt. De pionnen waren waarschijnlijk van glas, bot of aardewerk. De vondst toont aan dat zulke jachtspellen al in de Romeinse tijd bestonden, terwijl archeologen eerder dachten dat ze pas in de middeleeuwen ontstonden. Het spel is inmiddels gratis online te spelen.