8 tips om succesvol te liegen (doe het niet!)

In dit artikel:

Mensen liegen allemaal weleens, maar niet iedereen wordt even snel ontmaskerd. Volgens het artikel hebben leugenaars vaak minder reden om nerveus te zijn dan ze denken: in experimenten herkennen mensen gemiddeld slechts ongeveer de helft van de leugens, nauwelijks beter dan wanneer ze willekeurig gokken. Ontspannen gedrag maakt het daardoor moeilijker om argwaan te wekken.

Wie iemand wil misleiden, moet volgens psycholoog Paul Ekman bovendien beseffen dat sommige mensen ontvankelijker zijn dan anderen. Vooral mensen die zelf belang hebben bij een bepaalde leugen, lopen gevaar die te geloven. Zo accepteerde de Britse premier Neville Chamberlain in 1938 Hitlers belofte dat Duitsland na de inlijving van het Sudetenland geen verdere eisen zou stellen. Omdat Chamberlain sterk geloofde in een vreedzame aanpak, kwam het psychologisch beter uit om Hitler te geloven dan om te erkennen dat zijn beleid had gefaald.

Een ander belangrijk risico is dat anderen het verhaal kunnen controleren. Dat overkwam Rosie Ruiz, die in 1980 de marathon van Boston won, maar een groot deel van het parcours bleek te hebben overgeslagen. Getuigen hadden haar niet gezien en merkten op dat ze vlak voor de finish fris en onbezweet op het parcours verscheen. Haar overwinning werd ingetrokken. De vijf belangrijkste redenen waarom mensen liegen zijn volgens Ekman: een beloning krijgen, iemand beschermen, status winnen, privacy bewaren of aan een lastige situatie ontsnappen.

Veel populaire signalen van liegen blijken ondertussen onbetrouwbaar. Zo wijken leugenaars niet aantoonbaar vaker met hun ogen naar rechts en raken ze niet vaker hun neus aan dan eerlijke mensen. Toch kunnen zulke fabels invloed hebben, omdat mensen die gedragingen verdacht vinden. Ook kleine fouten kunnen een zorgvuldig opgebouwde leugen vernietigen. Meestervervalser Geert Jan Jansen schreef op een echtheidsverklaring het Franse woord ‘environs’ waar ‘environ’ nodig was. Kunstkenners concludeerden daaruit dat de verklaring niet door de zogenaamd vervalste kunstenaar Marc Chagall kon zijn geschreven.

Onderzoek van de University of Portsmouth uit 2025 suggereert daarnaast dat veel gelijktijdige beeld- en geluidsinformatie het moeilijker maakt om leugens te doorzien. Proefpersonen die alleen audio hoorden, herkenden leugens twee keer zo goed als mensen die audio én beeld kregen. Tegelijk moeten leugenaars niet alleen hun verzonnen verhaal onthouden, maar ook de echte toedracht. CIA-spion Aldrich Ames viel uiteindelijk op doordat zijn luxueuze levensstijl niet te rijmen was met zijn relatief lage salaris.

Ten slotte waarschuwt het artikel ervoor een leugen aan anderen toe te vertrouwen. Marine-informant John Anthony Walker vertelde zijn vrouw Barbara over zijn spionage voor de Sovjet-Unie. Nadat zij van hem was gescheiden en boos was over onbetaalde alimentatie, lichtte ze in 1985 de FBI in. De voorbeelden maken duidelijk dat niet alleen de leugen zelf, maar vooral tegenstrijdige details, controleerbare getuigen en veranderende relaties tot ontmaskering kunnen leiden.