7 onverwachte eerste tekenen van dementie

In dit artikel:

Dementie begint niet altijd met duidelijke vergeetachtigheid. Volgens neuroloog en dementieonderzoeker Harro Seelaar van het Alzheimercentrum Erasmus MC kunnen al jaren vóór een diagnose andere veranderingen optreden. Bij dementie hopen beschadigde eiwitten zich op in de hersenen. Waar dat gebeurt, verschilt per persoon en per vorm van dementie. Daardoor kunnen behalve het geheugen ook beweging, taal, gedrag en het verwerken van prikkels worden aangetast.

Mogelijke vroege signalen zijn onder meer een opvallende verandering in persoonlijkheid. Iemand kan bijvoorbeeld plots geremder, juist botter of impulsiever worden. Ook verstoorde nachtrust kan een aanwijzing zijn. Slechte slaap verhoogt mogelijk het risico op dementie, terwijl hersenschade het slaap-waakritme kan verstoren. Bij Lewy body-dementie komen bovendien slaapstoornissen voor waarbij mensen hun dromen lichamelijk uitbeelden. Onderzoek uit 2022 wees erop dat frequente nachtmerries bij mensen van middelbare leeftijd samenhangen met een grotere kans op een latere diagnose, al kent Seelaar de specifieke studie niet.

Verder kunnen mensen jaren eerder iets trager gaan lopen, al is dat meestal nauwelijks merkbaar. Problemen bij autorijden vallen soms eerder op: iemand rijdt voorzichtiger, schat situaties minder goed in en veroorzaakt vaker kleine schade, bijvoorbeeld bij het parkeren. Ook alledaagse handelingen zoals veters strikken of kerstkaarten schrijven kunnen plots moeilijk worden. Dit heet apraxie: het verminderd vermogen om aangeleerde handelingen uit te voeren.

Ook zintuiglijke en taalproblemen kunnen ontstaan. Het zicht, de reuk of het gehoor lijkt achteruit te gaan, terwijl er bij onderzoek aan de ogen of oren soms niets bijzonders wordt gevonden. Het probleem kan dan liggen in de verwerking van prikkels door de hersenen. Daarnaast kunnen gesprekken minder vloeiend verlopen: iemand zoekt vaker naar woorden, begrijpt betekenissen minder goed, raakt de draad kwijt of herhaalt zinnen. Zelfs het benoemen van geuren kan moeilijker worden.

Bij mensen die vóór hun 65e dementie ontwikkelen, wordt aanvankelijk geregeld aan een burn-out gedacht. De hersenen kunnen het werktempo dan minder goed bijhouden, waardoor overbelasting ontstaat. Seelaar benadrukt wel dat een burn-out meestal door werkdruk komt en niet door beginnende dementie.

Geen van deze signalen betekent op zichzelf dat iemand dementie heeft. Slecht slapen, verminderde zintuigen, stress en normale veroudering kunnen dezelfde klachten veroorzaken. Wie meerdere veranderingen herkent, vooral in combinatie met klassieke signalen zoals spullen kwijtraken, de tijd niet meer goed inschatten of recente gebeurtenissen vergeten, kan het beste naar de huisarts gaan. Die kan zo nodig doorverwijzen naar een geheugenpoli.